Vrije Universiteit Brussel - Redelijk eigenzinnig

  1. Hoe vermijd je burnout met hr-data en hoe trek je er de beste medewerker mee aan?

    Reinventing hr-data - Nieuw boek over gebruik van data en AI in Human Resources

    Grote techspelers zoals Amazon, Google en Facebook bewijzen de enorme impact van big data en AI. Maar ook op het vlak van HR zijn er verschillende innovatieve analysetools ontwikkeld, zoals  netwerkanalyse, sentimentanalyse en verregaande deep learning. Om als bedrijf een toekomst te blijven hebben in de 'war for talent' zal het daarom cruciaal zijn om de eigen HR data professioneel te ontginnen. VUB-professor Timothy Desmet heeft samen met Jeroen Naudts de nieuwste inzichten en analyses rond hr-data verzameld en willen met hun boek Reinventing hr-data. Wat je medewerkers je niet vertellen bedrijven inspireren om deze ook zelf te gaan toepassen.

    Desmet: “Voor mij is het belangrijkste inzicht uit het domein dat big data en artificiële intelligentie je vooral kunnen helpen om de routinematige, saaie processen te automatiseren, waardoor je als HR manager net meer tijd krijgt voor de persoonlijke, warme menselijke aspecten binnen HR.”

    Het boek toont de voordelen van HR-analytics, laat zien waar de valkuilen liggen en helpt bedrijven om toekomstige uitdagingen aan te gaan. Met acht uitgewerkte stappen in de employee journey, van aanwerving tot vertrek, gidsen de auteurs hun lezer door de fascinerende wereld van HR-data. Het boek legt uit hoe HR-data kunnen helpen om de beste medewerkers aan te trekken, burn-outs te detecteren, en eveneens hoe het inzetten van HR-data zo ethisch mogelijk gebeurt.

    Timothy Desmet is Doctor in de Psychologie en Professor aan de Vrije Universiteit Brussel en Hult International Business School in London.

    Jeroen Naudts is Managing Partner van Starfish Consultancy. Daarnaast is hij ook onderzoeker aan de Arteveldehogeschool (Gent).

    Het boek is beschikbaar vanaf 18 januari. ISBN : 9789401480574

  2. Kindercampus Theodoor in Jette wordt pionier in doorgaande ontwikkelingslijn

    Kinderopvang, school en naschoolse opvang sluiten naadloos op elkaar aan

    Naschoolse opvang IBO de Puzzel, kleuter- en basisschool Theodoortje en kinderdagverblijf van de Vrije Universiteit Brussel zijn geselecteerd als pilootproject voor de ontwikkeling van een “Doorgaande Lijn”. Dat staat voor een ontwikkelingslijn tussen 0 en 6 jaar, waarin kinderopvang, school en naschoolse opvang naadloos op elkaar aansluiten. Alle drie onderwijsinstellingen staan op de campus Jette van de Vrije Universiteit Brussel.

    Op dit moment zijn kinderopvang en onderwijs gescheiden georganiseerd – ze vallen bij de Vlaamse overheid respectievelijk onder het departement Welzijn en het departement Onderwijs. Door de pedagogische aanpak en de regelgeving beter op elkaar af te stemmen, kunnen zorg, spelen, leren en opvoeden meer geïntegreerd worden. Die vlotte overgang en continuïteit komen ten goede van het welbevinden van het kind. Kindercampus Theodoor is één van de twaalf pioniers die door het Agentschap Opgroeien, het Departement Onderwijs, het Agentschap Onderwijsdiensten (AgoDi) en de ministers Beke en Weyts geselecteerd werden in Vlaanderen en een subsidie zal ontvangen om een doorgaande lijn uit te werken in de praktijk.

    Het pilootproject past volledig binnen de opzet van de nieuwe Kindercampus op het terrein van de VUB in Jette. In dit nieuwbouwproject krijgen school, kinderopvang en naschoolse opvang een plek in hetzelfde gebouw, net zoals lokalen voor CAW Brussel, het consultatiebureau van Kind en Gezin en de Jetse scoutsgroep De Faunaten. Er zal ook een werking van Huis van het Kind Brussel uitgebouwd worden, zo is er onder andere een workshopruimte met keuken voorzien die voor allerlei activiteiten gebruikt kan worden. Door al deze organisaties bij elkaar te plaatsen in een gebouw, worden verschillende diensten voor kinderen fysiek gecentraliseerd.

    Bij de Huizen van het Kind kunnen ouders en kinderen (0 tot 25 jaar) bij allerlei partnerorganisaties terecht voor alles wat met opvoeden en opgroeien te maken heeft: niet alleen kinderopvang en school maar ook zaken als gezondheidszorg, welzijn, vrijetijdsaanbod, opvoedingsondersteuning en workshops.

    Het kinderdagverblijf, de universiteit, het GO! en de andere partners stellen hun expertise integraal ten dienste van kinderen en hun ouders. De ambitie om tot een écht geïntegreerde werking te komen, de sterke link met het Huis van het Kind en de unieke kans om van bij de start het kind centraal te zetten op de gedeelde nieuwbouwlocatie waren belangrijke elementen om het pilootproject Doorgaande Lijn toegekend te krijgen.

    De bouwwerken aan de gloednieuwe én hyperduurzame kindercampus zijn gestart in 2020. Naast de VUB werd dit gefinancierd samen met VIPA, VGC Welzijn, VGC Onderwijs en het UZ Brussel. Het nieuwbouwproject werd bovendien door het Brussels Hoofdstedelijk Gewest geselecteerd als Voorbeeldgebouw dat inzet op duurzaamheid en een antwoord biedt op de grootstedelijke problematiek van voldoende onderwijs- en kinderopvangplaatsen. Want de druk op scholen en kinderdagverblijven is en blijft bijzonder hoog, tonen recente noodkreten uit de sector! In deze uitdagende omstandigheden willen de betrokken diensten blijven inzetten op kwaliteit en vernieuwing. Dat is nodig voor onze jeugd én om een aantrekkelijke werkomgeving te blijven in de maatschappij van vandaag. De huidige medewerkers verdienen alvast een pluim voor hun inzet.

    Dit voorjaar zal de basisschool alvast haar intrek nemen in haar nieuwe lokalen, vanaf de zomer volgen de andere bewoners, zodra de omgevingsaanleg afgerond is. Het nieuwbouwproject biedt niet alleen energiezuinige lokalen maar ook aangename buitenruimtes en maakt de verbinding met het mooie Laarbeekbos. Het project is een troef voor de groene Health Campus in Jette, voor de gebruikers van school en kinderopvang en voor de buurtbewoners. Het Huis van het Kind zal zich immers op de gehele regio in het Noord-Westen van Brussel richten, o.a. Jette, Ganshoren en Sint-Agatha-Berchem.

    De kinderdagverblijven van de Vrije Universiteit Brussel bieden plaats aan 110 kinderen tussen 0 en 3 jaar in Jette en 70 in Elsene. Ze zijn vergund en gesubsidieerd door Kind & Gezin en staan zowel ten dienste van personeel en studenten van de universiteit als voor andere Brusselaars. Ze voeren ook een sociaal beleid.

    We grijpen deze gelegenheid graag aan om contact te leggen met onderzoekers van de universiteit die werken rond het jonge kind, ongeacht welk vakgebied. Heb jij expertise omtrent jonge kinderen of doe je onderzoek naar jonge kinderen, stuur dan een mailtje naar Isabelle Selleslag, afdelingshoofd Campusvoorzieningen, via isabelle.selleslag@vub.be. Zij coördineert de gegevensinzameling en bekijkt de reacties samen met de collega’s van het kinderdagverblijf. Heb je onmiddellijk een idee hoe jouw expertise, onderzoek of netwerk ingezet kan worden binnen het kinderdagverblijf of op de Kindercampus? Aarzel zeker niet om dat te vermelden! De Kindercampus en het Huis van het Kind worden stap voor stap verder uitgebouwd en we hopen daarbij ook een fijne wisselwerking met de universiteit te realiseren. Niet alleen in Jette, maar ook met het VUB-kinderdagverblijf te Elsene.  

  3. VUB-onderzoeker Heleen Buldeo Rai schrijft boek over impact e-commerce

    Duurzaam online shoppen. Praktijkgids voor e-commerce van morgen

    Op basis van de resultaten uit haar doctoraatsonderzoek dat ze bij de VUB-onderzoeksgroep MOBI volbracht, beschrijft Heleen Buldeo Rai in Duurzaam online shoppen. Praktijkgids voor e-commerce van morgen op een heldere manier hoe consumenten, logistieke dienstverleners, retailers én de overheid online shoppen kunnen verduurzamen. "Tijdens lezingen of samenwerkingen met de sector of met overheden, kreeg ik steeds de indruk dat er best wel interesse is in, en zelfs een nood aan, een boek dat de wetenschappelijke kennis over e-commerce en duurzaamheid op een behapbare en overzichtelijke bundelt. Ik wilde een praktische gids maken die inzicht geeft in het e-commerce proces en strategieën biedt om die zo duurzaam mogelijk te organiseren.", aldus Dr. Heleen Buldeo Rai.

    We winkelen steeds meer en voor hogere bedragen online. Voor velen zijn webwinkels intussen een belangrijk alternatief voor de winkelstraat. Maar de vragen over de implicaties van het hele online winkelgebeuren op onze samenleving stapelen zich op. Wat is de meest duurzame keuze, fysiek winkelen of webwinkelen? Is al dat verpakkingsmateriaal echt nodig? Ontvang je binnenkort je pakketje van een robot of drone – en is dat waar we naartoe willen? Buldeo Rai beschrijft het leverproces van onze online aankopen, de evolutie ervan in het laatste decennium en welke technologiegedreven innovaties ons te wachten staan. Ze lijst ook sprekende initiatieven op uit binnen- en buitenland, die concrete kansen aantonen om het leverproces duurzamer kan, zowel voor consumenten als voor retailers en logistieke bedrijven.

    Is online shoppen nu duurzaam of niet? Deze vraag wordt helemaal uitgerafeld. Enerzijds wordt het plots duidelijk wat wij als consumenten kunnen doen. Anderzijds geeft het ook een beeld van wat de logistieke dienstverleners, de retailers en de overheid kunnen doen.", zegt Cathy Macharis, Professor MOBI VUB.

    “Duurzaam online shoppen is een bevattelijk en helder boek voor eenieder die e-commerce en duurzaamheid serieus neemt. Het is een praktijkgids die je doet beseffen (als ondernemer én als consument) dat elke inspanning helpt om een stap naar een schonere online handel te zetten. Niet belerend en niet naïef. Wel onderbouwd door studiewerk en cases. Het besef dat dé ultieme oplossing bestaat uit heel veel kleinere initiatieven en verbeteringen groeit naarmate je het boek doorneemt. Na het lezen weet ik het nu zeker: duurzamere e-commerce is de verantwoordelijkheid van elke actor in de keten: software ontwikkelaar, webshop eigenaar, logistiek medewerker en koerier tot de consument en de beleidsmakers. Een must read dus voor eenieder die een rol speelt in e-commerce.”, vertelt Cis Scherpereel, e-commerce strateeg, Mex United.

  4. Vulkaanuitbarsting Tonga bij de grotere van deze eeuw

    De uitbarsting van de vulkaan Hunga-Tonga-Hunga-Ha'apai op de eilandenarchipel van het Polynesische koninkrijk Tonga in de Stille Oceaan deed de wereld enkele dagen geleden opschrikken. In alle landen rond de Stille Oceaan was er tsnuami-alarm en werd er kort een luchtdrukval waargenomen in de weerstations verspreid over de aarde. Toch was de uitbarsting volgens vulkanologen niet uitzonderlijk krachtig.

    "Dezelfde vulkaan barstte recent al een paar keer uit 2009 en in 2014-15, maar zonder veel erg", zegt vulkanoloog en VUB-professor Matthieu Kervyn. "Dat waren relatief kleinschalige uitbarstingen die zich concentreerden op de kleinere eilandjes van de archipel. Na die uitbarstingen volgde een topografisch onderzoek van de zeebodem, waaruit bleek dat wat boven het water uitstak slechts een klein deeltje was van een enorme krater met een caldera van zeker vijf kilometer diameter (de caldera is het centrale deel van een vulkaan, dat gevormd wordt door ingestorte delen van de vulkaankegel, FSt). Het is waarschijnlijk de verdere instorting van die caldera, die plaatsvond onder de zeespiegel, die de tsunami heeft veroorzaakt."

    De uitbarsting stuurde ook een indrukwekkende as- en gaswolk de lucht in die tot bijan 30 kilometer hoog was en duidelijk zichtbaar op sattellietbeelden. Die was het gevolg van een enorme explosie toen de stop van de vulkaan er af ging, met een drukverandering over de hele planeet voor gevolg. "De explosie was waarschijnlijk zo hevig omdat we te maken hebben met een zeer visceuze magma dat veel gassen bevat. Die gassen stapelen zich op in de loop van de tijd, zeker als een vulkaan meer dan duizend jaar schijnbaar inactief blijft waardoor het magma afkoelt en minder vloeibaar wordt. Bij dergelijke vulkanen kan het gas in het magma veel langere cumuleren en is er meer kracht nodig om de uitbarsting in gang te zetten. Dat is ook het verschil met een vulkaanuitbarsting met een veel kleinere magnitude, zoals deze die een deel van het Canarische eiland La Palma bedekte met een dik pakket lava."

    De uitbarsting van de Hunga-Tonga-Hunga-Ha'apai was redelijk indrukwekkend, maar verbleekt in vergelijking met de laatste uitbarsting van de Pinatubo op het Filipijnse eiland Luzon. Die zorgde in 1991 voor een kleine klimaatschok, waarbij de gemiddelde temperatuur op de aarde met een halve graad naar beneden ging door de as- en gaswolk die de vulkaan tot in onze stratosfeer spuwde en die ervoor zorgde dat het zonlicht het aardoppervlak minder goed kon bereiken. De wolk van de Pinatubo bereikte een hoogte van 40 kilometer.

    "Bij een echt hele grote uitbarsting kan die aswolk tot zelfs vijenveertig kilometer hoog reiken", weet Kervyn. "Er zullen in de toekomst zeker nog dergelijk grote uitbarstingen volgen, soms misschien op plekken die we niet verwachten. In principe is elke vulkaan die de voorbije tienduizend jaar actief is geweest potentieel gevaarlijk. Over veel van die vulkanen hebben we weinig gegevens, laat staan getuigenissen, zodat we de kansen dat ze ooit uitbarsten niet goed kunnen inschatten."

  5. Artsen, investeer in communicatie met je patiënten want goede communicatie is goed voor de gezondheid

    Nieuw boek ‘Ik luister’ geeft richtlijnen voor een gezonde arts-patiënt communicatie

    Goede arts-patiënt communicatie is goed voor de gezondheid van de patiënt. Dit is de rode draad doorheen het nieuwe boek ‘Ik luister’ van prof dr. Koen Pardon dat deze maand uitkomt. Uit onderzoek blijkt immers dat arts-patiënt communicatie een belangrijke invloed heeft op de tevredenheid, de therapietrouw en de gezondheid van patiënten. In een review van studies over het effect van empathie (2013) bleek dat empathie de tevredenheid en de therapietrouw van patiënten verhoogde, angst en stress verminderde en tot betere klinische uitkomsten leidde (1). Dat goede communicatie te veel tijd zou nemen, is volgens de auteur een onterechte bezorgdheid bij veel artsen. Goede communicatie vraagt namelijk evenveel tijd als slechte communicatie, maar het eerste brengt zoveel meer op.

    Koen Pardon is verantwoordelijk voor het communicatie-onderwijs in de basisopleiding Geneeskunde en de master na master specialistische geneeskunde in de Vrije Universiteit Brussel. Hij kwam als psycholoog jarenlang zelf in contact met patiënten en sprak voor zijn boek met heel wat artsen uit verschillende disciplines.

    Koen Pardon: “We kennen allemaal wel mensen die na een bezoek aan een arts vertellen dat de dokter ‘vanalles voorschreef maar ik weet niet meer goed waarom’, dat het ‘niet helemaal duidelijk is wat mijn diagnose nu is’ of dat de arts ‘wel heel bot vertelde dat ik niet meer kan genezen.’ Omgekeerd voel je bij veel artsen een onzekerheid, niet als het gaat om hun métier als dokter, maar wel als het gaat om het bevragen of overbrengen van gevoelige informatie aan hun patiënten. Dit boek wil artsen helpen om ook het communicatiemétier beter onder de knie te krijgen. Want hoe beter een arts communiceert, hoe meer de patiënt hier ook baat bij heeft.”

    Patiënten luisteren beter naar hun dokter als die dokter ook luistert naar hen

    Het boek wil artsen helpen bij de gesprekken die ze hebben met hun patiënten: hoe kom je echt te weten waar een patiënt mee zit, hoe kan je patiënten overtuigen om een bepaalde therapie vol te houden, hoe communiceer je met mensen die laaggeletterd zijn, hoe kan je patiënten steunen bij moeilijke en ingrijpende gesprekken,... Het boek bevat heel wat praktische richtlijnen over hoe artsen zulke gesprekken kunnen voeren met als resultaat dat hun patiënten zich gehoord en gesteund voelen.

    Onderzoek toont aan dat artsen onvoldoende luisteren naar hun patiënten. In een Amerikaanse studie van consultaties bleek bijvoorbeeld dat artsen slechts in een derde van de gevallen aan hun patienten vroegen wat de reden was voor hun bezoek. Ze onderbraken hun patiënten bovendien al na 11 seconden.

    Koen Pardon: “Ik geloof erin, en in onderzoeken wordt dit ook keer op keer bevestigd, dat patiënten beter naar hun dokters luisteren als die dokter in de eerste plaats ook luistert naar hen. De basishouding van empathie is wat mij betreft het belangrijkste in de arts-patiënt communicatie. Belangrijker nog dan alle communicatievaardigheden die je als arts onder de knie zou moeten hebben. Een open en empathische houding kan een gesprek tussen arts en patiënt al een heel eind de juiste richting uitduwen.”

    Studenten geneeskunde moeten kunnen oefenen

    Dat goede communicatie zoveel positieve effecten heeft op de patiënt, heeft ervoor gezorgd dat onderwijs in arts-patiënt communicatie in de basisopleiding tot arts een belangrijke plaats heeft verworven. Het accent in de opleiding ligt op het aanleren van communicatievaardigheden in kleine groepen van studenten in intensieve en gerichte trainingen. Het onderwijs staat dicht bij de realiteit van de klinische praktijk: er wordt vertrokken van levensechte casussen en scenario’s en geoefend in rollenspelen met simulatiepatiënten. Er wordt ook actief gebruik gemaakt van de eigen praktijk van de studenten.

    Koen Pardon pleit ook voor meer aandacht voor communicatie in de specialisatiejaren van de arts en in de ‘echte’ praktijk nadien, in de vorm van bijscholing. Die bijscholing kan bestaan uit regelmatige trainingen op de werkvloer en het regelmatig bespreken van communicatieproblemen met een docent communicatie (supervisie) of met collega-artsen (intervisie). Dit kan helpen om de transfer van de aangeleerde vaardigheden van de basisopleiding naar de praktijk te versterken en te behouden. Een andere manier om blijvende aandacht te hebben voor communicatie is om bij de bespreking van patienten in ziekenhuizen of huisartsenpraktijken naast het medische aspect steeds en systematisch het patiëntenperspectief en de communicatie op te nemen, wat nu nog te weinig gebeurt, aldus Koen Pardon

    (1) Derksen F, et al. Br J Gen Pract. Effectiveness of empathy in general practice: a systematic review. Br J Gen Pract . 2013 Jan;63(606) 

  6. 50 kaarsjes voor Djalali

    Solidariteitswake voor 50ste verjaardag van Ahmadreza Djalali

    Donderdag 13 januari – 19u – Franklin Rooseveltlaan 48, tegenover Iraanse Ambassade – met verjaardagslied van muzikanten Gregory Frateur (Dez Mona) en Chantal Acda

    Vrijdag 14 januari wordt wetenschapper en VUB-gastdocent Ahmadreza Djalali 50 jaar in een Iraanse cel, waar hij al bijna zes jaar onterecht vastzit. Samen met de Brusselse universiteiten Université libre de Bruxelles en Vrije Universiteit Brussel organiseert Amnesty International een solidariteitswake aan de vooravond van Dr. Djalali’s 50e verjaardag. In de voortuin van de ULB-campus aan de Franklin Rooseveltlaan, recht tegenover de Iraanse ambassade in Elsene, worden op donderdagavond 13 januari 50 tuinkaarsen ontstoken. Afgevaardigden van de ULB, de VUB en Amnesty International zullen de aanwezige sympathisanten toespreken.

    “We zullen nooit aflaten om telkens opnieuw over Ahmadreza Djalali te berichten. We zullen nooit aflaten om telkens opnieuw tot actie op te roepen. Tot hij wordt vrijgelaten”, zegt VUB-rector Caroline Pauwels. “Wetenschappers wereldwijd moeten veilig en vrij kunnen werken. De extreme toestand waarin Dr. Djalali zich ondertussen bijna zes jaar bevindt, maakt duidelijk dat dit niet overal en te allen tijde het geval is. Ahmadreza Djalali wordt ook vandaag geconfronteerd met eenzame opsluiting en het onthouden van medische zorg. Dat is onaanvaardbaar."

    Gerlant Van Berlaer, kliniekhoofd Spoedgevallendienst UZ Brussel, collega en vriend van Ahmadreza Djalali: “Ik ben teleurgesteld in het feit dat de Europese politici er maar niet in slagen een verandering in deze ondraaglijke toestand te forceren, na zolange tijd. Ik hoop van harte dat zij dit weer op de agenda zetten en druk blijven uitoefenen.”

    Verjaardagslied

    Muzikanten Gregory Frateur (Dez Mona) en Chantal Acda hebben voor deze gelegenheid een intrieste interpretatie gemaakt van het wereldbekende verjaardagslied ‘Happy birthday to you’. Het nummer zal voor het eerst te horen zijn tijdens de solidariteitswake. Op 14 januari wordt het met bijhorende video gedeeld op de socialemediakanalen van Amnesty International.

    Amnesty’s oproep

    Op 27 april 2016 werd Ahmadreza Djalali onterecht gearresteerd in Iran. Wat volgde is een lange lijdensweg: hij werd na een manifest oneerlijk proces ter dood veroordeeld en opgesloten in de beruchte Evin-gevangenis.Dr. Djalali is gefolterd, zijn gezondheidstoestand is slecht en hij leeft in constante angst dat hij zal geëxecuteerd worden. Bovendien mag hij sinds november 2020 niet meer bellen met zijn vrouw en kinderen in Zweden, wat de situatie voor hen haast ondraaglijk maakt.

    "Dr. Djalali en zijn naasten gaan nu al bijna zes jaar door deze nachtmerrie. We hernieuwen onze oproep aan beleidsmakers van alle niveaus om hun inspanningen op te voeren om een einde te maken aan deze onmenselijke situatie. We blijven de familie van Ahmadreza Djalali steunen in hun strijd om hem thuis te krijgen”, zegt Wies De Graeve, directeur van Amnesty International Vlaanderen.

    In België tekenden al meer dan 130.000 mensen de petitie van Amnesty International die oproept de doodstraf tegen Djalali in te trekken en zijn vrijlating eist.

    Praktisch

    - Wanneer? Donderdag 13 januari, om 19.00 uur.

    - Waar? In de voortuin van de ULB, Franklin Rooseveltlaan 48, in Brussel.

    - Wat? Solidariteitswake* aan de vooravond van Dr. Djalali’s 50e verjaardag, georganiseerd door Amnesty International en de Brusselse universiteiten ULB en VUB.

    - Wie? Wies De Graeve, directeur van Amnesty International Vlaanderen; Gerlant Van Berlaer, kliniekhoofd Spoedgevallendienst UZ Brussel en ex-collega van Ahmadreza Djalali; Annemie Schaus, rector ULB

    *** De wake wordt georganiseerd met respect voor de covid-19-veiligheidsmaatregelen: alle aanwezigen houden voldoende afstand van elkaar en dragen een mondmasker.***

    Achtergrond

    Dr. Djalali is gespecialiseerd in rampengeneeskunde en werd in april 2016 tijdens een werkbezoek in Iran gearresteerd en beschuldigd van spionage. De eerste tien dagen wist niemand waar hij werd vastgehouden. Eind oktober 2017 werd hij veroordeeld tot de dood na een manifest oneerlijk proces. Hij werd tot bekentenissen gedwongen door middel van psychische folteringen en spendeerde de eerste drie maanden van zijn detentie in de isoleercel. Zijn advocaat mocht hem pas zeven maanden na zijn arrestatie bezoeken. Lees hier hoe de onschuldige professor in de cel belandde.

  7. VUB-professor Reginald Deschepper over levensverlengende ingrepen

    VUB-professor antropologie Reginald Deschepper, verbonden aan de onderzoeksgroep Mental Health en WellbeingMental Health en Wellbeing over levensverlengende ingrepen; "Ouderdom als ziekte behandelen roept ethische vragen op, maar biedt ook perspectief." 

    Dit stuk verscheen eerder op standaard.be (+). Auteur: Reginald Deschepper, professor aan de VUB. 

     

    We staan op de drempel van een nieuw tijdperk, waarbij veroudering manipuleerbaar wordt. De transplantatie van een genetisch gemodificeerd varkenshart in een 57-jarige Amerikaan biedt ons daarvoor bijna een blik in de toekomst. Die omwenteling roept tal van ethische vragen op, maar ze biedt ook een perspectief om onze levensverwachting en onze levenskwaliteit aanzienlijk te verbeteren.

    De transplantatie van een varkenshart is een van de tientallen innovatieve medische technieken die momenteel worden uitgetest. Ze vormen het begin van een nieuwe fase in de geneeskunde: een biologische revolutie die vergelijkbaar is met de ontwikkeling van de computer. Het zal ongetwijfeld nog jaren duren voor de techniek van xenotransplantatie op punt staat, maar het is waarschijnlijk dat
    de meeste mensen die nu leven, van die techniek gebruik zullen kunnen maken. Het hart is een symbolisch orgaan, maar als men de techniek beheerst om via genetische manipulatie afstotingsverschijnselen te vermijden, dan wordt het mogelijk om ook andere organen te transplanteren.

    Zelfs als het spoor van xenotransplantatie doodloopt, zijn er nog tal van technieken in ontwikkeling die ons leven zullen verlengen. Honderden wetenschappers en nieuwe bedrijven zijn bezig met een fundamentele ontwikkeling: het behandelen van ouderdom als een aandoening. En nee, het is niet de bedoeling om ouderen te stigmatiseren als zieken. Wetenschappers willen dat ziekteproces net uitstellen en korter maken. Want ook dat weet men ondertussen: mensen die extreem lang leven, blijven vaak tot op heel late leeftijd vrij gezond.

    Blinde muizen

    De wetenschap kent ondertussen de fundamentele oorzaken van veroudering; het zijn er een tiental. Bovendien weten ze dat veroudering geen natuurwet is en in belangrijke mate kan worden gemanipuleerd. Muizen kan men nu al verjongen en veertig procent langer laten leven. Bij muizen wordt al een techniek toegepast waarbij cellen opnieuw geprogrammeerd worden om ze weer jong te maken. Op die manier slaagden de onderzoekers erin om muizen die blind geworden waren door glaucoom, terug te laten zien. Die techniek steunt op een inzicht van de Japanse stamcelonderzoeker Shinya Yamanaka, die aantoonde dat men cellen kan herprogrammeren tot pluripotente stamcellen. In 2012 leverde hem dat de Nobelprijs voor Geneeskunde op.

    Momenteel loopt onderzoek waarbij die techniek bij mensen wordt toegepast, om ouderdomsziekten te genezen. Als dat lukt, verwacht men dat het mogelijk wordt om ook de cellen van andere organen weer jong te maken. Het verjongen van het oog wordt gezien als een 'proof of concept' dat de techniek ook breder toepasbaar is. Het is maar één voorbeeld van een lange reeks ontwikkelingen die het verouderingsproces drastisch kunnen aanpakken.

    Ondertussen zijn ook de eerste kleinschalige experimenten bezig om mensen te verjongen. Het duurt nog een aantal jaren voor de nieuwe -'rejuvenatietechnieken' voor de modale mens toepasbaar zijn, maar ondertussen zijn er wel al duizenden biohackers bezig verjongingstechnieken op zichzelf toe te passen. Het zijn niet allemaal fantasten, wel vaak goed opgeleide wetenschappers die passioneel de biogerontologische studies volgen. Een van hen is David Sinclair, hoogleraar genetica aan Harvard en auteur van het in Nature gepubliceerde onderzoek over het genezen van glaucoom. Hij werk aan nog veel andere technieken en past er al een aantal toe op zichzelf, waaronder supplementatie en eeuwenoude technieken zoals vasten. Zo kon hij alvast zijn biologische leeftijd met minstens vijftien jaar terug draaien.

  8. Water bepaalt gezondheid

    VUB-onderzoek toont aan dat waterrijke omgeving risico op ziektes als malaria of luchtwegeninfecties verhoogde

    Voor haar doctoraat aan de Vrije Universiteit Brussel en de University of Sheffield onderzocht Marit Van Cant middeleeuwse tot vroegmoderne skeletpopulaties uit de archeologische sites van Deinze, Moorsel, Oosterweel, Slijpe, Vichte en Zottegem. Hieruit blijkt dat de sociale status niet altijd van doorslaggevend belang was voor een betere gezondheid.

    Dr. Van Cant: “Het onderzoek toont aan dat onafhankelijk van stedelijke of landelijke context, sociale afkomst, leeftijd of geslacht, omgevingsfactoren cruciaal waren, vooral dan het effect van water.”

     

    Algemeen

    De ziektepatronen in de zes plaatsen wijzen erop dat de natuurlijke habitat van de bewoners een cruciale rol speelde bij de ontwikkeling van ziektes. De plaatsen met de meeste geregistreerde infectieziekten, Deinze, Slijpe en Vichte, zijn ook die plaatsen met vervuild water, in een moerasrijke omgeving of met een hoge blootstelling aan overstromingen. Van Cant kon hierbij geen significante verschillen in het voorkomen van infectieziekten tussen mannen en vrouwen vaststellen, hetgeen aantoont dat beide geslachten in gelijke mate werden getroffen door de gevolgen van het wonen in de nabijheid van water.

    Aan de kust: Malaria

    Marit Van Cant trof bij de skeletten uit  het kustdorp Slijpe, zowel bij kinderen als volwassenen, een hoge aanwezigheid van cribra orbitalia aan. Cribra orbitalia wordt gekenmerkt door porositeit of gaatjes in de oogkassen. Deze aandoening wordt geassocieerd met ijzertekort en bloedarmoede, wat aan malaria gelinkt kan worden. Populaties in het binnenland hadden deze aandoening niet of slechts minimaal.

    Van Cant: “Malaria is gerelateerd aan brak water en kwam dan ook voornamelijk voor in kustgebieden en een moerasrijke omgeving. Malaria was in onze contreien een veelvoorkomende ziekte, vooral tussen 1500 en 1750, maar vermoedelijk dus ook al tussen 1200-1500, de tijdsperiode van de kustbewoners uit Slijpe. “

    Zo ook in Oosterweel. Historische bronnen wijzen op malaria of polderkoorts in de omgeving, maar bij deze inwoners van hogere sociale status kon Van Cant evenwel geen cribra orbitalia vaststellen. De volwassenen hadden wel een mildere vorm van glazuurhypoplasie op hun gebit wat wijst op ondervoeding of blootstelling aan ziekte tijdens de kindertijd.

    Van Cant: “Hier kan de rijkere afkomst wél van belang zijn geweest. Mogelijk werden de kinderen uit de hogere klasse van Oosterweel dus wel getroffen door ziektes, maar overleefden zij dankzij hun gegoede afkomst.”

    Aan de rivier: Tuberculose

    De meeste ademhalingsaandoeningen en aanwijzingen voor tuberculose kon Van Cant vaststellen in Deinze. Een hogere gevoeligheid voor het ontwikkelen van longziekten en tuberculose komt vaker voor in de stad dan op het platteland en wordt vaak toegeschreven aan slechte sanitaire voorzieningen en overbevolking. In de kleine stedelijke context van Deinze zijn de pulmonaire aandoeningen gelinkt aan de ambachtelijke en industriële activiteiten van de stad. De textielnijverheid aldaar zorgde voor tal van ongezonde situaties: lederbewerking, het verven van stoffen in slecht geventileerde ruimtes, het roten van vlas, wat sterfte veroorzaakte bij vee en vissen in een vervuilde Leie, die de stad doorkruist. Bij de inwoners uit Deinze werd ook een hoge frequentie van glazuurhypoplasievastgesteld.

    Ook bij de skeletpopulatie van Vichte werden er sporen teruggevonden van aandoeningen aan de luchtwegen en oorinfecties. In Vichte, waar in de negentiende eeuw tyfus en cholera uitbraken, waren de sanitaire omstandigheden in het dorp slecht. De nabijgelegen Vichtebeek of Kasselrijbeek werd gebruikt als aandrijfkracht voor de plaatselijke molen, en werd een open riool in het landschap waardoor de vervuiling van dit water als extreem hoog werd genoteerd.

    In het binnenland:  Minder infecties, meer gewrichtsaandoeningen 

    In het landelijke Moorsel lag de sterfteleeftijd gemiddeld hoger dan bij de andere case studies. Er werd ook geen glazuurhypoplasie aan de tanden vastgesteld, of aanwijzingen naar infecties of andere specifieke aandoeningen. Van Cant: “Dit suggereert dat er geen langdurige ondervoeding of infecties tijdens de kindertijd aanwezig waren.”

    Van Cant kon in de landelijke gebieden wel de gevolgen van hard labeur vaststellen, typisch voor de landbouwnijverheid. Van Cant: “Bij jongere vrouwen komt slijtage aan het heupgewricht vaker voor, wat op tewerkstelling op heel jonge leeftijd wijst. Voor Zottegemzien we gelijkaardige data met de andere rurale dorpen waarbij vooral gewrichtsaandoeningen in de schouder en bovenarm vaak voorkwam bij zowel mannen als vrouwen in de jongere leeftijdsgroepen.”

    Het onderzoek

    De skeletpopulaties uit de zes bovengenoemde archeologische sites bevatten tussen de 50 en 100 skeletten per collectie. Deze skeletten werden reeds opgegraven en zijn bewaard in verschillende depots, verspreid over Vlaanderen. Wat betreft de tijdsindeling gaat het om skeletten uit het laatmiddeleeuwse dorp Slijpe en kleinstedelijke Deinze, de vroegmoderne dorpen Moorsel, Oosterweel en Zottegem en het negentiende-eeuwse dorp Vichte.

    De collecties bestaan met uitzondering van het polderdorp Oosterweel uit mensen die voornamelijk werkzaam waren in de landbouw en textielnijverheid, en die nog werden opgegraven uit kerkhoven rondom de kerk. De skeletten uit Oosterweel zijn als enige in de kerk opgegraven, wat betekent dat dit voornamelijk mensen betreft uit de hogere klasse en priesters.

    De skeletten werden  macroscopisch onderzocht op demografische factoren zoals sterfteleeftijd, lichaamslengte en geslacht en op chronische ziektes en traumata die men kan observeren op het menselijk bot.

    Van Cant: “Moderne onderzoekstechnieken zoals de toepassing van chemische analyses op botmateriaal,  via stabiele isotopen en ancient DNA, maken het vandaag mogelijk om de genetische oorsprong en evoluties van ziektes te onderzoeken evenals dieetreconstructies, en die ook te gaan koppelen aan sociaal-economische klasseverschillen.”

    Het onderzoek van Van Cant is een gezamenlijk doctoraat van de VUB-onderzoeksgroep HARP en University of Sheffield. Van Cant werkte hiervoor, afhankelijk van de opgravingslocatie, samen met Vlaamse provinciale erfgoedcentra en archeologische bureaus zoals SOLVA uit Erembodegem en PEC Ename. Tijdens haar postdoctoraat via een BAEF (Belgian American Educational Foundation) beurs aan Stanford University en in samenwerking met het Center for Bioarchaeological Research aan Arizona State University heeft zij verdere aDNA-analyses uitgevoerd op een subsample (Deinze) van de skelettengroep.

  9. Academici roepen op tot een onafhankelijk Belgisch privacy-instituut

    Een groep juristen uit verschillende Belgische universiteiten, waaronder VUB-professoren Paul de Hert, Franck Dumortier, Gloria González Fuster en Serge Gurtwirth, pleiten voor een sterke en onafhankelijke gegevensbeschermingsautoriteit. 

    Dit stuk verscheen eerder op knack.be. Auteurs: Elise Degrave (UNamur), Franklin Dehousse (ULG), Pierre Dewitte (KUL), Paul de Hert (VUB), Cécile de Terwangne (UNamur), Benjamin Docquir (ULB ), Franck Dumortier (VUB), Benoit Frydman (ULB), Gloria González Fuster (VUB), Serge Gutwirth (VUB), Yves Poullet (UNamur), Françoise Tulkens (UCL) en Marc Verdussen (UCL) zijn allen verbonden of emeritus aan de rechtsfaculteit van hun universiteit. 

     

    Kunstmatige intelligentie en data-analyse betekenen zowel een technologische revolutie als een verdere transformatie van onze nu al digitaal te noemen samenlevingen. Zij vormen echter ook een zwaarwegend risico voor onze rechten en vrijheden. Om beleid te kunnen voeren moet de overheid natuurlijk kunnen beschikken over toegang tot gegevens over tal van aspecten van ons leven (gezondheid, gezin, huisvesting, financiële situatie, enz.). Daartegenover staat de duidelijke verplichting opgelegd door de Europese Unie om in elke Lid-Staat een onafhankelijke gegevensbeschermingsautoriteit (GBA) op te richten. Sinds haar oprichting hebben de Belgische beleidsmakers echter nooit opgehouden deze "onafhankelijke" autoriteit te controleren, te omzeilen, af te wijken van haar aanbevelingen of ze te negeren. De alarmsignalen zijn de laatste tijd nog sterk toegenomen. 

    Wij willen er drie uitlichten.

    De gegevensbeschermingsautoriteit heeft tot taak de overheid te controleren. De overheid moet er dus voor zorgen dat ze niet wordt geïnfiltreerd door leden die onder invloed van diezelfde overheid staan. Dit is echter niet het geval. Zo is het hoofd van de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid en het Platform eHealth, twee instellingen die de grote databanken in de twee grootste sectoren van het land moeten beheren, ook lid van het kenniscentrum van de GBA. De Europese Commissie heeft België al aangemaand de situatie uiterlijk vandaag te regulariseren. Maar de overheid heeft geen effectieve stappen ondernomen om aan deze specifieke eis te voldoen. Het risico is groot dat België hiervoor binnenkort voor het Europees Hof van Justitie wordt gedaagd. 

    Bij de voorbereiding van elke wet- of regelgevende maatregel die de verwerking van persoonsgegevens voorziet moet de gegevensbeschermingsautoriteit verplicht worden geraadpleegd. Doel van deze verplichting is ervoor te zorgen dat ontwerpteksten "gescand" kunnen worden door een gespecialiseerde autoriteit, die publiekelijk kan waarschuwen voor de gevaren van bepaalde beoogde maatregelen. Ondanks een uitdrukkelijke aanmaning van de Raad van State heeft de overheid de GBA niet geraadpleegd toen het Covid Safe Ticket tot het gehele land werd uitgebreid. Hierover is een klacht ingediend bij de Europese Commissie.

    De gegevensbeschermingsautoriteit werkt niet naar behoren. Eén van de haar directrices, verantwoordelijk voor het kenniscentrum, heeft onlangs ontslag genomen omdat zij haar werk niet meer kon doen door het gebrek aan onafhankelijkheid van sommige van haar leden.Bovendien, onthulde Le Soir dat twee andere directeurs - waarvan één ook al herhaaldelijk had gewezen op het dysfunctioneren van de GBA - het voorwerp zijn van een ontslagprocedurevoor redenen die niet publiek gekend zijn, en dit op de dag dat België verondersteld was een Europese richtlijn ter bescherming van klokkenluiders te hebben omgezet in nationale wetgeving. Indien de Kamer van Volksvertegenwoordigers de mandaten van de directeurs opheft omwille van niet bekendgemaakte redenen die niets met hun onafhankelijkheid te maken hebben, dan zou dit alleen maar leiden tot een vergroting van de niet-onafhankelijkheid van de GBA in plaats van een oplossing dichterbij te brengen. Bovendien wordt deze quasi-gerechtelijke procedure achter gesloten deuren gevoerd, wat ook ernstige vragen oproept met betrekking tot de rechten van de verdediging.

    Kortom, talrijke signalen wijzen niet alleen op een normvervaging, maar ook op een openlijke minachting en flagrante schending van de wet door onze hoogste politieke leiders. Terwijl zij voortdurend oproepen tot gehoorzaamheid van de burgers en eerbiediging van de regels, tonen zij er zelf weinig respect voor en negeren zij de norm in een gebied dat nochtans wordt erkend als zeer gevoelig voor de fundamentele rechten en vrijheden van de burgers. 

    Een dergelijk gedrag kan het diepe wantrouwen en de bezorgdheid van de burgers ten aanzien van het overheidsoptreden en de bedreiging van hun grondrecht op bescherming tegen de verwerking van persoonsgegevens, niet zonder reden, alleen maar doen toenemen. 

    In afwachting van de rechterlijke evaluatie van die schendingen, roepen wij op tot de waakzaamheid van burgers, observatoren en academici. Wij zullen zelf bijzonder waakzaam blijven voor de eerbiediging van de integriteit en de bevoegdheden van de onafhankelijke toezichthoudende gegevensbeschermingsautoriteit, het wegwerken van belangenconflicten binnen haar schoot en de eerbiediging van de regels van het fair trial en de rechten van de verdediging.

  10. Synchronisatieonderzoek bij dieren

    VUB-onderzoeker pleit voor diergerichte aanpak en niet MENS als norm te gebruiken

    Onderzoeker Koen de Reus van het VUB Artificial Intelligence Lab maakt deel uit van een internationaal team dat onderzoekt hoe dieren hun gedrag op elkaar afstemmen of synchroniseren, zoals bijvoorbeeld ademen, bewegen of het produceren van geluid. Zulke ritmische gedragingen komen voor in verschillende situaties: tijdens het paren, het voortbewegen en in sociale situaties. Het probleem bij dergelijk onderzoek is dat het ontwerp van het onderzoek vaak is afgestemd op menselijke normen. De Reus: “Als een niet-menselijk dier niet synchroniseert in een experiment dat is ontworpen om mensen te testen, betekent dit niet dat ze niet kunnen synchroniseren. Het kan ook betekenen dat het experiment niet op de juiste manier is ontworpen om een bepaalde soort te testen."

    Om het synchronisatievermogen bij dieren effectiever te bestuderen, houden onderzoekers dus beter rekening met de tijdelijke, fysieke, perceptuele en motiverende beperkingen van een soort, die anders kunnen zijn dan die van mensen.

    Het onderzoeksteam stelt nu voor dat een set 'ecologisch eerlijke' ontwerpprincipes, die specifiek is voor het dier en de situatie, een beter beeld zou geven van zijn synchronisatiemogelijkheden. Hun opiniestuk gepubliceerd in de Philosophical Transactions of the Royal Society B is de eerste om te erkennen dat de tempoflexibiliteit van een dier beperkt is tot een bepaald venster. Dit betekent dat wetenschappers eerst moeten vaststellen binnen welk tempo-venster dieren natuurlijk ritmisch gedrag vertonen, om te onderzoeken of ze kunnen synchroniseren. De Reus: “Alle dieren worden beperkt in tijd door de fysieke grenzen van hun lichaam, hun waarnemingssystemen en hun gedragsecologie. De interactie van deze drie componenten bepaalt de mate van tempoflexibiliteit van een soort. Hoewel alle dieren die synchroniseren, tempoflexibiliteit vertonen, varieert de mate van flexibiliteit per soort. Een reeks tempoverschillen is waargenomen in het gedrag van verschillende dieren. Sommigen hebben een zeer flexibel tempo-venster, zoals mensen en gelada's, terwijl die van anderen beperkter zijn, zoals bonobo's en vioolkrabben."

    Motivatie is de sleutel

    Het team ontdekte ook dat het cruciaal is om te overwegen welk gedrag met een synchronisatietaak wordt getest. Sommig gedrag is namelijk makkelijker synchroniseerbaar met een stimulus dan ander. “Onderzoekers moeten daarom nadenken over het type stimulus waar een dier het beste mee synchroniseert. Dit kan bijvoorbeeld een geluid, een beweging of een aanraking zijn. Mensen synchroniseren bijvoorbeeld het beste met geluiden, maar dit is mogelijk niet het geval voor andere dieren.”

    Tot slot is de motivatie van een dier om een bepaald gedrag te vertonen sterk afhankelijk van de situatie. Een individueel gedrag kan pas duidelijk worden wanneer individuen groepen vormen en het bestuderen van dit gedrag onder gecontroleerde omstandigheden in een laboratorium zou daarom meerdere individuen vereisen.“Een dier kan een stimulus alleen waarnemen en ermee synchroniseren binnen een soortspecifiek tempo-venster. Dit betekent echter niet dat als een stimulus binnen dit venster valt, dat een dier ermee zal synchroniseren. Het moet gemotiveerd zijn om dat te doen, en dit is sterk afhankelijk van de situatie.”

    Laboratoriumexperimenten en veldstudies

    Om kennis over synchronisatievaardigheden van dieren te verbeteren, moet kennis uit zowel laboratoriumexperimenten als veldstudies worden samengevoegd. De omgeving in een laboratorium maakt het mogelijk voor onderzoekers om een reeks variabelen te controleren die de volledige omvang van het synchronisatievermogen van een dier kunnen testen. Ondertussen kunnen veldstudies het begrip vergroten van waarom, wanneer en hoe dieren synchroniseren in hun natuurlijke omgeving. “Zulke observaties stellen wetenschappers in staat om het gedrag te identificeren dat een soort van nature kan produceren, wat vervolgens gecontroleerde laboratoriumexperimenten kan informeren.”

    Henry Molly J., Cook Peter F., de Reus Koen, Nityananda Vivek, Rouse Andrew A. and Kotz Sonja A. 2021 An ecological approach to measuring synchronization abilities across the animal kingdom. Phil. Trans. R. Soc. B 376:20200336. http://doi.org/10.1098/rstb.2020.0336

  11. De Vlaamse regering hernieuwt haar steun voor de Universiteit van de Verenigde Naties in Brugge

    Beheersovereenkomst tussen Vlaamse Gemeenschap, Universiteit van de VN, UGent en Vrije Universiteit Brussel

    De Vlaamse regering heeft haar engagement ten aanzien van het Institute on Comparative Regional Integration Studies van de Universiteit van de Verenigde Naties (UNU-CRIS) herbevestigd. De ministerraad heeft besloten een tweede beheersovereenkomst goed te keuren tussen de Vlaamse Gemeenschap, de Universiteit van de Verenigde Naties, de Vrije Universiteit Brussel en de Universiteit Gent, voor een periode van vijf jaar (2022-2026) waarin een jaarlijkse subsidie van 1 miljoen euro wordt toegekend.

    De beslissing volgde op een uitgebreide externe evaluatie van de activiteiten van het instituut tijdens de periode 2016-2021, waarin werd geconcludeerd dat UNU-CRIS een "aanzienlijke" impact had op het beleid op internationaal, nationaal en lokaal niveau en van "grote toegevoegde waarde" was voor het vergroten van de Vlaams/Belgische zichtbaarheid op internationaal niveau.

    In het kader van het vierzijdig partnerschap, dat sinds 2016 bestaat, heeft UNU-CRIS zich gepositioneerd als één van de toonaangevende instituten wereldwijd op het vlak van regionale integratie en meerlagig bestuur, door onderzoeksclusters te ontwikkelen die zich richten op belangrijke beleidsterreinen zoals migratie en sociaal beleid, klimaat en natuurlijke hulpbronnen, handel en investeringen, alsook digitalisering.

    "We zijn zeer enthousiast dat de Vlaamse regering een nieuwe beheersovereenkomst voor de volgende vijf jaar heeft goedgekeurd", aldus Philippe De Lombaerde, Directeur van UNU-CRIS. "Nooit eerder was onze wereld zo onderling verbonden en verweven, en het bestuderen van de interacties tussen de verschillende bestuursniveaus is precies de kern van wat we doen bij UNU-CRIS. Wij fungeren als een brug tussen onderzoek en beleid en onderzoeken de verschillende bestuursniveaus en hoe zij kunnen samenwerken om een aantal van de meest dringende problemen van onze tijd aan te pakken. Het is een rol die we op unieke wijze kunnen spelen, als onderdeel van de VN-familie, dicht bij het hart van een toonaangevende regionale organisatie in Brussel en met sterke banden met vele andere wereldwijd, samen met nauwe banden met Vlaanderen. De komende vijf jaar kijken we ernaar uit om ons onderzoek en onze expertise verder te ontwikkelen en te gebruiken om bij te dragen tot de doelstellingen van de Verenigde Naties."

    UNU Rector en Ondersecretaris-Generaal van de Verenigde Naties, David Malone: “Ondanks de COVID-beperkingen en de daaruitvolgende verstoringen doet UNU-CRIS, waarvan ik het team in oktober jl. in Brugge heb bezocht, geweldig werk met het opstarten van innovatieve programma’s. We vinden het fantastisch dat de Vlaamse regering haar financiële steun voor dit team heeft verhoogd en verlengd voor een periode van vijf jaar.”

    Met deze nieuwe beheersovereenkomst wordt het bloeiende en vruchtbare partnerschap tussen UNU-CRIS en haar twee lokale partneruniversiteiten, de Universiteit Gent en de Vrije Universiteit Brussel, voor nog eens vijf jaar voortgezet, waarbij in twee richtingen expertise en kennis worden uitgewisseld, van het supranationale naar het lokale niveau en omgekeerd. 

    Rik Van de Walle, Rector van de Universiteit Gent: “Ik ben erg blij met de resultaten van de externe evaluatie en de beslissing van de Vlaamse Regering, en tegelijkertijd ook erg trots op de bijdrage van de Universiteit Gent aan de verwezenlijkingen van UNU-CRIS. De komende vijf jaar zetten we ons werk binnen dit productieve partnerschap graag verder en bieden we ruimte aan nieuwe onderzoekers om de rangen van UNU-CRIS te versterken. En voor wie er nog aan twijfelt: samenwerken loont. Door de krachten van verschillende onderzoeksgroepen uit Vlaanderen en Brussel te bundelen, maken we echt het verschil in de grote Verenigde Naties-familie. Dat levert niet alleen zichtbaarheid op het hoogste internationale niveau voor onze onderzoekers op, maar versterkt ook het imago en de reputatie van het hele Vlaamse hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek!"

    Caroline Pauwels, Rector van de Vrije Universiteit Brussel: "De VUB is een trotse partner van UNU-CRIS en van de Universiteit van de Verenigde Naties. Onze samenwerking gaat terug tot het jaar 2000 en is nu, dankzij de Vlaamse Regering, gegarandeerd voor nog eens vijf jaar. De VUB biedt UNU-CRIS niet alleen een voet aan de grond in Brussel, de diplomatieke stad bij uitstek, we hebben ook een gezamenlijke unit van de Brussels School of Governance opgestart rond niet-traditionele diplomatie (UNTRAD) dat zich onder meer toespitst op wetenschapsdiplomatie. Samen met onze collega's van de Universiteit Gent kijken we uit naar een verdieping van onze academische samenwerking met de VN ten voordele van het denken over, debatteren over en vormgeven van mondiaal en regionaal bestuur".

    De waarde van UNU-CRIS voor Vlaanderen blijkt duidelijk uit het feit dat de nieuwe beheersovereenkomst is opgenomen in de lijst van belangrijke beleidsbeslissingen van het departement Economie, Wetenschap en Innovatie (EWI) in 2021.

  12. Imec start interuniversitair labo op om te onderzoeken hoe Vlaamse bedrijven opnieuw competitief kunnen worden in de data-economie

    SolidLab onderzoekt de ontwikkeling, adoptie en nieuwe verdienmodellen van persoonlijke datakluizen

    LEUVEN, 4 januari 2022 — Imec, ‘s werelds meest toonaangevende onderzoeks- en innovatiehub op het vlak van nano-elektronica en digitale technologie, kondigt de oprichting aan van het interuniversitaire SolidLab Vlaanderen. Imec-onderzoekers aan verschillende Vlaamse universiteiten, waaronder de VUB, zullen zich de komende vier jaar toeleggen op technologisch, maatschappelijk en toegepast onderzoek rond de ontwikkeling van gedecentraliseerde datakluizen als bouwsteen van een innovatieve datagedreven economie in Vlaanderen.

    Vlaamse bedrijven kunnen vandaag moeilijk concurreren met internationale internetgiganten omdat ze moeilijk toegang kunnen krijgen tot data. Nochtans heeft de Vlaming weinig vertrouwen in de internationale bedrijven die de datawedloop gewonnen hebben. De laatste imec.digimeter leert dat 67 procent van de Vlamingen zich stoort aan het gebrek aan transparantie bij bedrijven die data over hen verzamelen. 55 procent van de Vlamingen is bezorgd dat de websites en apps die ze gebruiken hun persoonlijke gegevens niet veilig bewaren. 68 procent zou graag meer controle krijgen over die gegevens, en een toenemend aantal Vlamingen is ervan overtuigd dat ze data willen delen als daar iets tegenover staat.

    Prof. Ruben Verborgh (imec/UGent) werkt samen met Tim Berners-Lee, de uitvinder van het world wide web, al enkele jaren aan een oplossing: Solid. Het idee achter Solid is om apps en data van elkaar los te koppelen. Het middel daartoe is een gedecentraliseerde datakluis waarin mensen hun persoonlijke gegevens kunnen opslaan, zodat ze daarna zelf kunnen beslissen met wie ze die delen. Solid kan een disruptief vernieuwende dienstverlening helpen uitbouwen in onder meer de media, in de zorg en voor overheidsdiensten. Door Solid bijvoorbeeld te koppelen aan het Burgerprofiel hoef je de gegevens die lokale besturen nodig hebben voor administratieve doeleinden slechts één keer op te slaan in een eigen datakluis. Wanneer je vervolgens wordt gevraagd naar rijksregisternummer, geboortedatum, adres, diploma's, loopbaan, leningen, enzovoort, kan je alle velden automatisch laten invullen. Solid kan je ook controle geven over het kijkprofiel dat de openbare omroep aan het opbouwen is en je zou er bovendien voor kunnen kiezen om die data te delen met andere streamingdiensten. Of je zou verschillende routeplanningapps kunnen laten werken op de mobiliteitsgegevens die je hebt opgeslagen in jouw datakluis. En voor doeleinden rond gepersonaliseerde gezondheidszorg zou je zowel je klinische data als data van fitness tracking-toestellen kunnen 

    verzamelen en kiezen met wie je die wil delen. Het gevolg is steeds hetzelfde: data zitten niet meer opgesloten bij een handvol grote spelers, maar worden ingezet als herbruikbare grondstof door alle organisaties die je in vertrouwen neemt. Het opnieuw gelijk trekken van het speelveld opent enorme opportuniteiten voor Vlaamse bedrijven.

    Om dergelijke grootschalige paradigmaverschuiving in de data-economie te kunnen realiseren, moeten er evenwel nog diverse technologische en maatschappelijke vragen beantwoord worden. Zijn burgers en bedrijven klaar om datakluizen te omarmen? Hoe laten we applicaties zo vlot mogelijk op Solid draaien? Wat zijn de potentiële verdienmodellen?

    Om deze interdisciplinaire onderzoeksuitdaging aan te gaan, hebben imec-onderzoeksgroepen aan de UGent (IDLab en MICT), de VUB (SMIT) en de KU Leuven (COSIC en DistriNet) hun krachten gebundeld onder de naam ‘SolidLab Vlaanderen’. PIXLES (UGent) en CiTip (KU Leuven) vervoegen het nieuwe consortium voor het juridisch onderzoek. De Vlaamse regering investeert 7 miljoen euro voor de eerste twee jaar van dit vierjarige project. SolidLab zal nauw samenwerken met het agentschap Digitaal Vlaanderen en met het datanutsbedrijf dat dit voorjaar wordt opgericht.  De onderzoekers zullen hun ontwikkelingen vrij beschikbaar stellen in de vorm van white papers, wetenschappelijke publicaties en open source software. Om de opgebouwde kennis op een optimale manier te laten doorstromen naar de industrie, worden collaboratieve onderzoeksprojecten opgezet met technologieproviders, datagebruikers en app-ontwikkelaars. Er wordt ook een Software Development Kit ontwikkeld die bedrijven toelaat om op een eenvoudige wijze data te lezen en te schrijven van en naar de datakluis. Aangezien het gebruik van datakluizen voor de meeste mensen een nieuw gegeven is, zal er bovendien belang besteed worden aan de ontwikkeling van een goede gebruikersinterface. In tegenstelling tot de verwarrende privacyvragen (cookie- en consentboodschappen) die mensen vandaag krijgen als ze een website bezoeken, moet het onderliggende systeem duidelijk aantonen welke data wel of niet gedeeld worden.  

    “We willen tools aanreiken om burgers meer controle te geven over hun eigen data zodat ze meer vertrouwen krijgen in digitale technologie en zodat de bedrijven die ze vertrouwen competitiever kunnen worden. We zijn ervan overtuigd dat SolidLab kan bijdragen aan een omwenteling die burgers bewuster laat omgaan met data en tegelijk zuurstof creëert voor meer innovatie in de data-economie”, zegt prof. Piet Demeester(imec/UGent), hoofd van SolidLab Vlaanderen.

    "SolidLab zal een belangrijke rol spelen bij het onderzoeken van nieuwe vragen die zich stellen naarmate Solid-ecosystemen over de hele wereld opschalen", zegt Sir Tim Berners-Lee, de uitvinder van het world wide web en CTO van datakluisbedrijf Inrupt. "Inrupt kijkt ernaar uit om samen te werken met SolidLab, in Vlaanderen en daarbuiten."

    Over imec 

    Met meer dan 5.000 medewerkers van overal ter wereld, topwetenschappers en experten in verschillende onderzoeksdisciplines, een zeer geavanceerde R&D infrastructuur, en een uitgebreid partnernetwerk van wereldleiders uit de hightech-industrie, farma, ICT, ... Vlaamse en internationale bedrijven, start-ups, de academische wereld en kenniscentra, is imec ‘s werelds grootste onafhankelijke onderzoekscentrum in nano-elektronica en digitale technologie. Imecs onderzoek omvat geavanceerde halfgeleidertechnologie en siliciumfotonica, oplossingen voor slimme gezondheidzorg, duurzame energie, duurzame mobiliteit en slimme steden, artificiële intelligentie, 5G-communicatie en sensortechnologieën en nog veel meer.

    Imec zet zijn expertise en industrieel netwerk ook in om duurzame maatschappelijke impact in Vlaanderen te creëren. Zo ondersteunt imec zowel kleinere organisaties die over beperkte R&D-middelen beschikken als grotere bedrijven in hun innovatieproces. Imec draagt als strategisch onderzoekscentrum en actieve speler in netwerkorganisaties en sectorfederaties bij aan het innovatienetwerk in Vlaanderen door de publieke sector, overheden en bedrijven in Vlaanderen samen te brengen, de uitwisseling van open data mogelijk te maken, en kennisuitwisseling te stimuleren. 

    Imec heeft zijn hoofdkantoor in Leuven, onderzoeksgroepen verspreid over de Vlaamse universiteiten, in Nederland en de VS, en vertegenwoordiging in China, Taiwan, Japan en India. In 2020 bedroegen de bedrijfsopbrengsten van imec 680 miljoen euro. 

    Meer informatie: www.imec.bewww.imec.be 

  13. 2021 boeken van VUB wetenschappers

    Woonde je het afgelopen jaar op een onbewoond eiland en miste je compleet wat onze samenleving in 2021 in de ban hield? Lees dan onderstaande boeken die VUB-proffen en -onderzoekers het afgelopen jaar publiceerden. Want zij stonden middenin in de samenleving. Ze observeerden,  analyseerden en hielden ons een spiegel voor. Niet alleen via hun boeken trouwens, ook in de media, op sociale media, tijdens lezingen en symposia en in hun hoorcolleges voor onze studenten.

    Een kinderboek of academisch essay. Geschreven door een doorwinterde prof of een pas afgestudeerde doctoraatswetenschapper. Diverser kan het VUB-aanbod niet zijn. Eén ding staat vast: onze proffen en wetenschappers schreven klare taal in 2021 en deelden gretig hun expertise  met Vlaanderen en de wereld.

    Soumaya Majdoub – Consumeren als konijnen

    In haar essay ‘Consumeren als konijnen’ rekent Soumaya Majdoub af met de hardnekkige mythe dat overbevolking de motor van de klimaatverstoring is en met de angst die het toenemende aantal mensen op onze aardkloot in brede lagen van de bevolking oproept. Die angst wordt door menigeen misbruikt om zijn eigen agenda door de strot van goedgelovige en vaak geëngageerde avtivisten te duwen in hun streven naar een betere wereld. Onterecht, vindt Majdoub. "De focus op de zogenaamde wereldwijde bevolkingstoename wordt bewust ingezet bij thema’s als migratie en armoedebestrijding en vuurt nu ook de klimaatactivisten aan", aldus de perstekst van de uitgeverij. "Met zwak wetenschappelijk bewijs en met bedenkelijke argumentatie."Eigenlijk is het simpel, zo vindt de auteur: we moeten met zijn allen minder gaan consumeren en Majdoub heeft daar harde wetenschappelijke argumenten voor.

    Uitgeverij A.S.P.Editions

    Jonathan Hendrickx - Media en journalistiek in Vlaanderen

    “Wie anno 2021 een goed beeld wil krijgen van hoe Vlaamse uitgevers, omroepen en online nieuwshuizen in elkaar zitten, is hier aan het goede adres", vindt Pol Deltour, nationaal secretaris van Vlaamse Vereniging voor Journalisten. "Dit werk heeft de verdienste van de toegankelijkheid. Behendig loodst Jonathan Hendrickx je langs moeilijke concepten als convergentie en crossmedialiteit, servicejournalistiek en nieuwspersonalisatie."

    Media en journalistiek in Vlaanderen schetst de voornaamste tendensen in de Vlaamse journalistiek binnen de contouren van de verhoogde mediaconcentratie in de Vlaamse nieuwsmarkt, zoals die in kaart is gebracht door de Vlaamse Regulator voor de Media.

    Het boek bestaat uit korte, heldere hoofdstukken die elk een deelaspect van het rijke Vlaamse journalistieke landschap belichten. Hendrickx bespreekt zowel de grote Vlaamse mediabedrijven als de kleine (online) spelers in de marge, de regiojournalistiek, de homogene samenstelling van de redacties, copy-paste journalistiek, het vertrouwen van de bevolking in media en journalistiek, veranderend nieuwsgebruik, een meetsysteem voor nieuwsdiversiteit en de vermeende terugkeer naar de verzuiling. Het boek besluit met enkele heldere aanbevelingen voor mediabedrijven, journalisten, beleidsmakers en burgers.

    Uitgeverij : A.S.P. Editions

    Heleen Buldeo Rai - Duurzaam Online Shoppen

    Wat kunnen consumenten, logistieke dienstverleners, retailers én de overheid doen om online shoppen te verduurzamen? Heleen Buldeo Rai schreef het boek op basis van de resultaten uit haar doctoraatsonderzoek dat ze in 2019 bij onderzoeksgroep MOBI aan de VUB afrondde. Vandaag is Buldeo Rai actief als postdoctoraal onderzoeker aan de Université Gustave Eiffel in Parijs.

    Voor Duurzaam onoine shoppen onderzocht ze de impact van het leveringsproces van de door ons allen online bestelde pakjes, ook deze die onder de kerstboom lagen. Wat is het aandeel van die koopwoede op ons verkeer? Hoe evolueerde de markt de voorbije tien jaar? Buldeo Rai schreef ook een reeks aanbevelingen bij elkaar om het allemaal duurzamer te maken en richtte haar blik naar de toekomst van het onine shoppen. 

    Het boek is, volgens mensen die het kunnen weten, een aanrader voor studenten en vakgenoten. Het is bovendien leesbaar, leerzaam en inspirerend.

    Uitgeverij Lannoo Campus

    Pieter Meurs - Democratie en educatie

    Wat betekent het om een goede burger te zijn in tijden van maatschappelijke protesten? Democratie en educatie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het wezen van de democratie impliceert een educatieve ruimte waarin burgers opgevoed worden om zelf vorm te geven aan de samenleving. Educatie van zijn kant zorgt voor de ontwikkeling en (zelf)ontplooiing van mensen tot mondige burgers. In zijn boek vraagt Pieter Meurs zich af tot welke soort burgers de hedendaagse democratie mensen opvoedt.

    Vertrekkend vanuit hedendaagse burger- en protestbewegingen analyseert Meurs de politieke betekenis van de huidige samenleving en gaat hij na welke gevolgen dat heeft voor begrippen als burgerschap, burgerschapseducatie en (het ideaal van) maatschappelijke verandering.

    Uitgeverij VUBPRESS

     

    Ann Dooms - Wiskunde

    Voor een kind staat wiskunde meestal gelijk aan rekenen, terwijl ze bij een tiener veeleer de connotatie oproept aan worstelen met driehoeksmeetkunde en vergelijkingen. Volwassenen vragen zich dan later af waar al die wiskunde op school goed voor was. 

    Toch is wiskunde, vaak onzichtbaar, het kloppende hart in veel dagdagelijkse dingen. Wiskundeprofessor Ann Dooms wil de kracht en schoonheid van wiskunde graag met het grote publiek delen. De auteur slaagt er in om logica, limieten, irrationale getallen, vergelijkingen, afgeleiden, integralen en kansrekenen een geheel nieuw leven te geven.

    Uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts

    Jonathan Holslag - Van muur tot muur

    Het jaar 1989 luidde een nieuwe periode van vrijheid en welvaart in. Dertig jaar later lijkt dat gouden tijdperk voorbij. Waar ging het mis? Hoe kan het dat het ideaal van globalisering en van internationale verbondenheid teloorging?

    Holslag vertelt hoe de westerse hegemonie sedert 1989 - de val van de muur - ten onder ging aan groeiend consumentisme, ongelijke handel en halfbakken diplomatieke betrokkenheid. Hij laat zien hoe terzelfdertijd China en Rusland konden groeien. Toch, zo blijkt uit zijn onderoekswerk,was het niet zozeer de ambitie van China, de sluwheid van Poetin of de hebzucht van Afrikaanse heersers die tot die machtsverschuiving geleid heeft: het was de onkunde van het Westen. 

    Het oordeel van Jonathan Holslag over de dertig jaar wereldpolitiek is niet mals. De westerse wereld heeft zelfvoldaan achterover geleund en enorme gaten laten vallen, waar de geopolitieke rivalen gretig zijn ingesprongen.

    Van muur tot muur stelt diepgaande vragen. Hoe zijn we op dit punt gekomen? En welke lessen kunnen we leren van de politieke arrogantie en zelfgenoegzaamheid in onze recente geschiedenis?

    Uitgeverij De Bezige BIj

     

    Caroline Pauwels – Ronduit. Aantekeningen van een possiblist.

    ‘Als kind was ik bedreven in het laten opspringen van keien op het water. Dan verschenen er op het wateroppervlak uitdijende kringen. Dat fascineerde me mateloos.’

    Caroline Pauwels ziet in die groeiende, door elk aar lopende kringen de perfecte metafoor voor het leven zelf: van de kleine intieme cirkels van de persoonlijke levenssfeer tot de almaar grotere cirkels van de universiteit, de samenleving en de wereld. Cirkels hebben geen begin en geen einde. Hun ronde vorm is een remedie tegen hokjesdenken. Dat is ook hoe Caroline Pauwels zichzelf ziet: ronduit. Cirkels hebben een eigen dynamiek, ze zitten vol mogelijkheden.

    Als possibilist gelooft Caroline Pauwels absoluut in de mogelijkheid van een betere toekomst. Possiblilisme is een term van de bevlogen Zweedse arts en statisticus Hans Rosling, die posthuum een eredoctoraat kreeg aan de VUB. Uiteraard mogen we nooit blind zijn voor het menselijke leed dat extreme armoede, oorlogsgeweld en catastrofes elke dag opnieuw veroorzaken. De media zoomen er terecht op in. Maar het is even belangrijk om soms uit te zoomen. Volgens Hans Rosling hoeven we alleen maar naar de beschikbare data te kijken om vast te stellen dat het steeds beter gaat met onze wereld. Ziektes, armoede en kindersterfte hebben de voorbije decennia een flinke duik genomen. Meteen het bewijs dat we als mensheid in staat zijn om ons eigen lot te verbeteren. Om de wereld voor iedereen even rond te maken.

    Uitgeverij Houtekiet

    Marc Noppen – Gewoon anders

    De coronacrisis heeft prof. Marc Noppen aan het denken gezet: 2020 was een rampjaar maar onder het motto Never waste a good crisis blikt de CEO van het UZ Brussel terug op de afgelopen crisisperiode én geeft hij zijn visie op de toekomst. In het UZ Brussel, een van de zwaarst getroffen ziekenhuizen van België, neemt hij je mee naar de frontlinie in de strijd tegen het coronavirus. Een plaats waar snel handelen geen keuze was, maar een noodzaak om te overleven. Een plaats waar vele bureaucratische regels overboord moesten worden gegooid, en wat bleek? Het systeem stortte niet in elkaar, er kon juist efficiënter gehandeld worden.Is die ongewone gang van zaken die ons tijdens de coronacrisis oplossingsgericht en doeltreffend liet handelen een sleutel tot een hertekening van het overheidsbeleid, een blauwdruk voor een andere gezondheidszorg, het draaiboek om een jaar zoals 2020 voor eeuwig in het verleden te kunnen laten, maar waarin we die efficiëntie toch mee kunnen nemen?

    Uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts

    Mark Elchardus - Reset

    Europa kende na de Tweede Wereldoorlog een periode van grote vooruitgang met toenemende gelijkheid,stijgende productiviteit, expansie van het onderwijs en fundamentele wetenschappelijke en technologische doorbraken. Maar in de jaren zeventig begon het tij te keren. In de eerste periode was het beleid gericht op de gemeenschap, in de tweede was het (neo)liberaal.

    Het nieuwe neoliberalisme droeg bij tot instabiliteit in Afrika en het Midden-Oosten, tot massale illegale migratie ook. In tal van westerse landen groeide de interne verdeeldheid. Sinds 2008 is dat regime in diepe crisis. De vertrouwde vormen van gemeenschapsdenken – christendemocratie en sociaaldemocratie – zijn inmiddels zodanig geliberaliseerd dat zij niet in staat blijken terug te keren naar een beleid gestoeld op gemeenschapsdenken. Die taak valt vandaag het nationalisme te beurt.

    Dit boek verduidelijkt de aard en oorsprong van het verschil tussen gemeenschapsdenken en liberalisme. Het beschrijft hoe een reset mogelijk is. Hoe democratie kan worden hersteld, hoe kan worden teruggekeerd naar een vreedzamer wereld met meer welvaart, welzijn en vooruitgang.

    Uitgeverij Ertsberg

    Nog meer boeken …

    Marijke Huysmans (VUB) & Sarah Garré
    Het grote waterboek (kinderboek)
     
    Benoît Henriet
    Colonial Impotence: virtue and violence in a Congolese Consession (1911- 1940)
     
    Tom De Mette, Willem Elias, Jean-Pierre Vanhee
    ECCE PHILOSOPHUS: Leven en werk van Leopold Flam
     
    Marleen Finoulst & Wietse Wielst (VUB/UZ Brussel)
    Vaccineren: doen of laten?
     
    Caroline Pauwels, Michael De Cock, Lynn Tytgat & Catherine Vervaecke (eds.)

    Mindblowers: where art & science meet

    Hannah Arendt Insitituut: Christophe Busch, Herman Siebens en Marjan Verplancke (eds)

    Hannah Arendt Ingekleurd
     

    VUB denktank Poincaré: Ilke Adam, Tundé Adefioye, Serena D’Agostino, Nick Schuermans and Florian Trauner (eds.)
    Migration, Equality & Racism: 44 opinions

    … en nóg meer in 2022!

    Bovenstaande lijst is niet exhaustief. Bekijk ook zeker de website van ASPEditions/VUBPRESS voor meer boeken van VUB-academici. Ondertussen kijken we alvast uit naar de boeken die in 2022 zullen verschijnen: 

    • Dimokritos Kavadias, Bram Spruyt, Nadine Engels en Gide Van Cappel (red.)

    Zinnekes zijn debest: diversiteit aan het werk bij Brusselse jongeren van vandaag
    Zinnekes zijn De Best vormt de eerste weergave van de werkzaamheden van het DEBEST-programma (Democratic Empowerment of Brussels Education, Students and Teachers), een samenwerkingsverband van de Universitaire Associatie Brussel. DEBEST verrichte onderzoek bij 1880 jongeren van 15 à 16 jaar oud om een inkijk te krijgen op hun attitudes
    en besteedde aandacht aan initiatieven om jongeren te verbinden. 

    • Hind Fraihi
    Antipode: Opponenten in volle radicalisering
    Hind Fraihi (1976) is journaliste bij Apache en columniste bij De Tijd en de lage landen. Ze verwierf bekendheid door haar boek Undercover in Klein- Marokko. In 2017 was ze de eerste schrijver in residentie voor kunstinstelling Vooruit in Gent. In 2020 bekleedde Fraihi de leerstoel Willy Calewaert (VUB), waarbij ze samen met PEN Vlaanderen, het Vermeylenfonds en het Hannah Arendt Instituut stilstond bij de antipoden van deze tijd.

  14. Een CT-scan in 0.23 seconden voor een betere preventie, diagnose en behandeling van patiënten met hartproblemen

    Snelste CT-scanner ter wereld in primeur in het UZ Brussel geïnstalleerd

    Vandaag is het voor het eerst mogelijk om op basis van heldere CT-scans het volledige hart van patiënten met een onregelmatig of snel hartritme, gedetailleerd in 0.23 seconden in beeld te brengen door het gebruik van de snelste klinische CT-scanner die momenteel beschikbaar is. Het UZ Brussel werkt daarvoor nauw samen met General Electric die dit nieuwe CT-toestel (Revolution APEX 0.23) heeft ontwikkeld. De scanner is bijna 20% sneller dan de vorige generatie CT-toestellen. Dit is belangrijk omdat het voor een beweeglijk orgaan als het hart heel moeilijk is om een perfect stilstaand beeld te maken. Voordien was daarvoor een invasieve procedure nodig.

    Het nieuwe toestel laat toe hartaandoeningen preventief beter op te sporen en te diagnosticeren en een aangepast behandelplan op te stellen. Voor de patiënt betekent een snelle scan minder röntgenstralen, minder contrastvloeistof, minder medicatie en minder invasieve procedures. De eerste resultaten over het gebruik van deze nieuwe CT-scanner werden eind november voorgesteld op het internationale congres van de Radiological Society of North America (RSNA). 

    Hartproblemen die worden veroorzaakt door een vernauwing in de kransslagaders staan in België in de top 3 van belangrijkste doodsoorzaken. Heel wat mensen lijden aan vernauwingen van de kransslagaders, wat kan leiden tot een hartinfarct. Om een duidelijk beeld te krijgen van aandoeningen aan hart en de omliggende bloedvaten is beeldvorming cruciaal. Het hart is echter een orgaan dat snel beweegt, waardoor scherpe beelden vaak moeilijk te bekomen zijn. Daardoor moet een beroep worden gedaan op meer invasieve procedures zoals onderzoek via een katheter.

    Minder straling, minder contrastvloeistof en minder medicatie

    Prof. Johan de Mey, diensthoofd Radiologie van het UZ Brussel: “We konden al perfecte beelden maken van de kransslagaders met een lage stralingsdosis bij patiënten met een relatief traag hartritme. Hogere hartritmes (zeker van minstens 100 slagen per minuut) proberen we omlaag te krijgen met medicatie. Soms lukt dat, maar regelmatig moest er ook intraveneus medicatie worden toegediend tijdens het CT-onderzoek om het hartritme lager te krijgen. En als het hartritme niet zakt, moet er langer gescand worden om het perfecte beeld van de kransslagaders te krijgen, ten koste van meer stralingsdosis voor de patiënt. De patiënt krijgt dankzij het nieuwe toestel dus minder röntgenstraling, minder contrastvloeistof en minder medicatie om het hartritme te onderdrukken.”

    Bijna 20% sneller voor betere preventie, diagnose en behandeling van hartziekten

    Een CT-scanner bevat een röntgenbuis en een stralingsdetector die samen in hoge snelheid rond de patiënt draaien om doorsnede beelden te maken. Deze nieuwe CT-scanner draait in 0,23 seconden rond de patiënt en brengt het hart met diezelfde ene rotatie volledig in beeld.

    Johan De Mey: “Dit betekent een tijdswinst van bijna 20%, die meteen een groot verschil maakt voor de kwaliteit van de beelden en dus voor de opvolging van de patiënt. Dat kan zowel gaan over preventie bij risicopatiënten (bijvoorbeeld met hoge bloeddruk) als voor het stellen van een diagnose bij patiënten die specifieke klachten vertonen. De scans gebruiken we ook bij het opstellen van een behandelplan, zoals bijvoorbeeld ondersteuning bij de keuze tussen een operatie of het plaatsen van een stent. Vroeger was daarvoor een invasieve procedure nodig. In een internationaal studieverband werken we samen met Prof. Serruys uit Galway om te bewijzen dat hartoperaties veilig kunnen ingepland worden op basis van deze CT beelden.”

  15. Red Lion Loïck Luypaert wint Trofee Sportieve Universiteitsstudent 2020-2021

    Voor unieke combinatie topsport en studeren

    Ieder jaar reikt Studentensport Vlaanderen de prijs uit voor ‘Sportieve universiteitsstudent’ en ‘Sportieve Hogeschoolstudent’. Studenten die hun studies aan een Vlaamse hogeschool of universiteit met succes afgerond hebben en diezelfde studies gecombineerd hebben met topsport, komen in aanmerking voor deze prijs. De kandidaten worden zowel op hun studieresultaten als op hun sportieve prestaties beoordeeld.

    Loïck Luypaert wint de trofee. Hij behaalde, met onderscheiding, een master bewegingswetenschappen aan de VUB, in combinatie met zijn succesvolle carrière als Red Lion.

    Loïck Luypaert :“Ik zou zonder de VUB geen diploma hebben behaald. Met name prof. Wylleman en prof. De Brandt , die mij door die tien jaar hebben geloodst en hebben gemotiveerd om door te zetten. Het is heel moeilijk om een universitaire studie te combineren met een topsportcarrière. Ik ben heel trots op mijn diploma. Het is een mooi startpunt voor mijn post-carrière.”

    “Wat zal de toekomst brengen voor Loïck Luypaert? We moeten onze studenten en oud-studenten helpen transities maken. Als we als universiteit nog iets kunnen meegeven aan Loïck Luypaert is het meehelpen denken hoe we hem nog kunnen ondersteunen in zijn toekomstige carrière,” zegt  VUB-afdelingshoofd Topsport&Studie prof. Dr. Paul Wylleman.

    Pro-rector Paul De Knop: “34 jaar geleden zijn we aan de VUB begonnen met de combinatie topsport en studie. Ik vond het namelijk niet kunnen dat iemand die twee talenten heeft daarvoor gepenaliseerd moest worden. Dit is uitgegroeid tot een statuut voor topsportstudenten aan alle hogescholen en universiteiten en wij zijn nu zeer tevreden om hier Loïck Luypaert te hebben die Olympisch goud heeft gewonnen maar ook zijn studies met succes heeft volbracht.”

    Topsport en Studie aan de VUB

    Sinds 1988 heeft de dienst Topsport en Studie (T&S) meer dan 1050 topsportstudenten begeleid uit 61 sporten (Olympische en niet-Olympische disciplines), waaronder 26 Olympiërs. 

    In functie van het sportieve niveau van de topsportstudent biedt de dienst Topsport en Studie academische, sportieve, logistieke en performance-lifestyle begeleiding op maat aan. Deze intensieve begeleiding uit zich in een jaarlijkse toename van het aantal inschrijvingen door topsportstudenten aan VUB, opmerkelijke sportieve prestaties én een sterk studierendement dat gemiddeld 7% hoger ligt dan dat van de reguliere student (81% vs. 74%). In het academiejaar 2021-2022 telt de VUB 116 topsportstudenten, verspreid over alle 8 faculteiten. 

    Binnen de opleiding Lichamelijke Opvoeding en Bewegingswetenschappen krijgen topsporters van internationaal niveau de mogelijkheid tot het volgen van een geïndividualiseerd, topsportspecifiek traject. De reguliere bewegingspraktijk wordt hierbij vervangen door ‘Topsportspecifieke Carrièreplanning’. Verschillende topsporters hebben dit uniek traject doorlopen (waaronder Loïck Luypaert) en plukken vandaag de vruchten van een succesvolle combinatie topsport en studie.

    Meer informatie over topsport en studeren aan de VUB vind je hier

  16. Ecosystemen beschermen doe je beter regionaal en niet lokaal

    VUB-biologen vinden missing link tussen biodiversiteit en het functioneren van ecosystemen

    Biologen van de VUB en de universiteit van Gothenburg in Zweden toonden voor het eerst aan  dat niet de lokale biodiversiteit  op een specifieke plek essentieel is voor het behoud van een goed functionerend ecosysteem, maar wel de biodiversiteit van de hele regio.

    Vanschoenwinkel:  “Wij hebben met ons onderzoek kunnen aantonen dat niet de hoeveelheid soorten in een specifiek grasland bepalend is  of het een productief grasland is of niet, het is de hoeveelheid soorten die in de regio beschikbaar zijn.”

    Biologen die zogenaamde Biodiversity-Ecosystem Functioning of BEF-relaties bestuderen worstelen al langer met een probleem. BEF is de verhouding biodiversiteit of het aantal soorten per oppervlakte, ten opzichte van het goed functioneren van een ecosysteem, met als grote winst bijvoorbeeld de productie van biomassa of het fixeren van CO2.

    Vanschoenwinkel: “Je zou verwachten dat een grote biodiversiteit tot een goed functionerend ecosysteem zou leiden, maar dat is niet altijd het geval. Soms heeft een schrale biodiversiteit geen negatief effect op het functioneren van het ecosysteem. Je kan met andere woorden zowel met veel als met weinig soorten een grasland verkrijgen dat veel biomassa produceert.”

    Scale does matter

    James Hagan, Bram Vanschoenwinkel en Lars Gamfeldt hebben nu voor het eerst kunnen achterhalen hoe dat komt.  In hun onderzoek dat zopas gepubliceerd werd in het toonaangevende tijdschrift Ecology Letters, konden zij aantonen dat lokale biodiversiteit inderdaad helemaal geen garantie is voor een hoge functionaliteit van het ecosysteem bvb. in termen van productiviteit.

    Vanschoenwinkel: “Dit lijkt op het eerste zicht een zorgwekkend resultaat want het suggereert dat biodiversiteit helemaal niet zo belangrijk is. Maar het tegendeel blijkt het geval. Biodiversiteit blijft belangrijk maar op een grotere ruimtelijke schaal.”

    De onderzoekers konden bewijzen dat niet de biodiversiteit van het lokale graslandje zelf, maar wel de biodiversiteit van de ruimere omgeving van cruciaal belang was voor de productiviteit.

    Vanschoenwinkel: “En laat dat nu ook net zijn wat onze ecosystemen nodig hebben: een zo groot mogelijke natuurlijke reserve van soorten in onze landschappen die kunnen inspelen op wat ons in de toekomst te wachten staat.”

     

    Het onderzoek

    Voor hun bewijsvoering maakten ze gebruik van wiskundige modellen en lange termijn  datasets waarin de link tussen biodiversiteit en productiviteit van graslanden en andere ecosystemen werd onderzocht. 

    Vanschoenwinkel: “Op dit moment werd in het onderzoek gefocust op de link tussen biodiversiteit en productiviteit maar het zal interessant zijn om ook de exacte relaties tussen biodiversiteit en andere ecosysteemdiensten te gaan bekijken, zoals de zuiverende werking van ecosystemen voor onze milieukwaliteit en positieve effecten op de menselijke psychologie.”

    James Hagan behaalde een MSc in de Biologie aan de VUB en is momenteel doctoraatsstudent aan de Universiteit van Gothenburg onder promotorschap van Lars Gamfeldt en Bram Vanschoenwinkel. Bram is hoofddocent Ecologie aan de VUB en leidt het Community Ecology Lab.

  17. VUB-jaaroverzicht 2021

    Een redelijk eigenzinnige selectie van het jaar 2021

    Het voorbije jaar 2021 was een bijzonder vruchtbaar wetenschappelijk jaar voor de Vrije Universiteit Brussel. De VUB haalde meer dan driehonderd keer het nieuws met onderzoek uit al haar academische geledingen, waarvan u hieronder een eigenzinnige selectie vindt.

    Veel zitten en weinig slapen

    De onoverkomelijke rode draad doorheen het jaar was de COVID-19-pandemie, een tijd van knuffelcontacten - één per gezin - de regel van vier voor het ontvangen van mensen thuis, strikte regels voor reizen met quarantaines, testen en een Passenger Location Form, een verbod op funshopping en verplicht telewerk. Op de campus was het leeg en veel eerstejaars hadden de voorbije maanden nauwelijks de tijd gehad om hun medestudenten zelfs maar een paar keer te ontmoeten. 

    In die context was het bijna een verademing om nog eens iets anders te lezen dan Coronanieuws. Zij het dat je daar ook niet altijd vrolijk van werd. Op 12 januari verscheen in Nature Climate Change een studie over de incidentie van extreme droogte waar VUB-prof Wim Thiery zijn medewerking aan verleende. Het aantal mensen dat met die extreme droogte te maken krijgt zou verdubbelen tegen het einde van de 21ste eeuw. Thiery en zijn mede-onderzoekers berekenden voor het eerst, met de hulp van de GRACE-satelliet, de opslag van de hoeveelheid landwater en verschillende regio's op aarde, tegelijk een maat voor potentiële extreme droogtegebieden. 

    Doctorandus Yanni Verhavert becijferde dat het onderwijzend personeel van universiteiten en middelbare scholen door de Corona-lockdown een 'zittend gat' dreigden te kweken. Toch bleek dat, ondanks het feit dat profs en leraars tot 14,5 uur per week meer op hun stoel zaten, ze ook een uur meer bewogen tijdens diezelfde week. 

    Terwijl VUB-onderzoekers de longschade van COVID-patiënten in kaart brachten met AI, startte op 5 februari de Brussels Universities Cross zonder publiek. De rechtstreekse verslaggeving op televisie was voor veel VUB-personeel de enige manier om de campus nog eens in het echt te zien. Professoren en universitaire overheden hielden hun hart vast met het oog op de examens van al die op zichzelf aangewezen studenten, maar wonderwel bleken de resultaten beter mee te vallen dan verwacht, zo wees onderzoek uit. Naar aanleiding van het vele thuiswerk daalde ook het ziekteverzuim op de werkvloer naar een historisch laag niveau en sliepen velen minder goed tijdens de inmiddels tweede lockdown.

    Mangroven en wateroverlast

    Eind februari kwam een team van geologen onder leiding vanVUB-professor geochemie Steven Goderis met een uniek bewijs dat de dinosauriërs 66 miljoen jaar geleden wel degelijk uitstierven als gevolg van de inslag van een asteroïde in Mexico. Ze ontdekten stofresten van de asteroïde in de Chicxulub inslagkrater. 

    Het leven na de inslag herstelde zich uitzonderlijk snel en het gevolg waren heel veel nieuwe soorten. Wellicht ondervonden de magrovenbossen op de eilanden ten oosten van het Afrikaanse continent ook de gevolgen van die inslag, al was dat zeker niet het voorwerp van de studie daarover door een team van VUB-biologen. Die mangrovebossen kwamen uit het oosten, aldus de genetische studie. Mangroven zijn erg belangrijk voor de lokale ecosystemen.

    Vegitation in mangroves
    Als het bij mangroven de bedoeling is dat ze bijna altijd met de voeten in het water staan, dan is dat in onze dorpen en steden eerder een ongewenste situatie, meestal als gevolg van overvloedige neerslag. Om daar op termijn wat aan te kunnen doen, werd de FloodCitiSense-app in het leven geroepen, waarmee VUB-hydrologen een beroep doen op burgers om data over wateroverlast te verzamelen en daarmee vervolgens aan de slag gaan om het probleem in de toekomst te kunnen anticiperen.

    Cultuur en schimmels

    Burgers die aan onderzoek deelnemen, het is een ware rage geworden. In de cultuursector zijn ze daar al altijd mee bezig, want géén bezoekers over de vloer krijgen, daar ligt de cultuursector van wakker. Daarom monitorden VUB-onderzoekers, in samenwerking met publiq en enkele andere universiteiten, de cultuurparticipatie in coronatijden. De nadruk lag daarbij op nieuwe vormen van cultuurparticipatie die - het mag niet verwonderen - zich vooral online afspelen. Eind maart was er ook belangrijk nieuws in het kankeronderzoek: mensen met een agressieve hersentumor zullen misschien in de toekomst beter geholpen kunnen worden met nieuwe vormen van doelgerichte immuuntherapie, dankzij onderzoek van onder andere kankerspecialisten prof. Kiavash Movahedi en prof. Jo Van Ginderachter (VIB-VUB).

    Op 1 april, en dat was geen grap, publiceerden VUB-geologen onder leiding van VUB alumnus dr. Matthias van Ginneken alweer interessant nieuws over een nog onbekende meteorietinslag boven Antarctica, 430.000 jaar geleden en dus naar geologische maatstaven quasi gisteren. 'Inslag' is in deze context misschien niet het juiste woord, want de meteoriet ontplofte net voor ze het aardoppervlak bereikte, daarmee met de kracht van talloze atoombommen alles wegmaaiend wat zich in een straal van ettelijke kilometers rond de explosie bevond.

    Mycelium as buildingblock 
    Als zich dergelijk drama in de bebouwde kom afspeelt, dan is het naderhand puin ruimen en afval storten. Niet als het van Elise Elsacker van de onderzoeksgroepen Architectural Engineering en Microbiologie afhangt. Zij onderzocht hoe we in de nabije toekomst duurzaam en circulair kunnen bouwen met schimmels. Dat soort bouwtechnieken waren zeker nog niet aan de orde in de tijd dat de oude grafheuvels werden opgeworpen die Nandy Dolman van de VUB-onderzoeksgroep HARP onderzocht in verschillende natuurgebieden. Ze wil kijken of we weer kunnen aanpikken bij die oude funeraire tradities en of er in één beweging werk kan worden gemaakt van herbebossing. Meer circulair dan dat kan je haast niet worden. We blijven in het circulaire gedachtengoed met de windmolenparken op de Noordzee waar men de onderhoudskost wil drukken met AI ontwikkeld aan de VUB.

    Wijnen en prijzen

    Wij Belgen zijn niet alleen notoire bierdrinkers, ook een goed glas wijn gaat er wel in. Onze Bourgondische trekjes staan volgens de meesten in schril contrast met het broodje gezond dat bij onze noorderburen bon ton is tijdens de middagbreak. Dat belette doctorandus Rob Blijleven niet om de geschiedenis van de wijnhandel en -consumptie in Nederland tussen 1670 en 1970 in te duiken en vast te stellen dat de Nederlanders ook graag een glaasje op z'n tijd lusten. Zelf wijn verbouwen, daarvoor was het in Nederland meestal te koud. Dat was zeker niet zo 78 miljoen jaar geleden, toen onze contreien en ook Nederland onder een uitgestrekte ondiepe warme zee lagen bij gemiddelde temperaturen waarvan klimatologen nu nachtmerries krijgen. In tegenstelling tot wat men zou denken, bleek uit onderzoek van dr. Niels de Winter (VUB onderzoeksgroep AMGC/ Universiteit Utrecht) dat er ook in die tijd een serieuze seizoenale temperatuurschommeling te noteren viel en dat de zomers erg heet en de winters merkelijk frisser waren. De Winter werd overigens flink gelauwerd in 2021: hij ontving de EOS Pipet 2021 en werd genomineerd als wetenschapstalent voor New Scientist 2021.Stephan Vanfleteren & Dirk Braeckman
    Wie ook gelauwerd werden, waren fotografen Stephan Vanfleteren en zijn collega Dirk Braeckman die hun ere-doctoraat voor maatschappelijke verdiensten in ontvangst mochten nemen tijdens het door VUB-rector Caroline Pauwels gecureerde Theater aan Zee.  

    In de prijzen vallen is zonder twijfel ook een doel voor onze topsporters. Dat een goede begeleiding daarbij belangrijk is, is duidelijk. Nathalie Rosier van de Faculteit Psychologie en Educatiewetenschappen van de VUB zette een innovatief model op om de slaagkansen voor een carrière als topsporter gevoelig te verhogen. Om als universiteit en als regio bij de top te horen is dan weer meer nodig dan een begeleidingsmodel. Daarom zet de VUB in op Green Energy Park, een vernieuwend bedrijventerrein waar onderzoek en ontwikkeling hand in hand gaan met duurzaamheid en hoogtechnologische bedrijvigheid.

    Elementaire deeltjes en genderongelijkheid

    Neutrino’s zijn uiterst ongrijpbare, ultralichte elementaire deeltjes, die haast niet te capteren zijn. Toch gaat VUB-professor Nick van Eijndhoven dat de volgende jaren doen met zijn Radio Neutrino Observatory Greenland (RNO-G), een baanbrekend project dat gebruik maakt van een nieuwe methode om kosmische neutrino’s met zeer hoge energie te detecteren met behulp van radioantennes die honderd meter diep onder het ijs zitten. Van Eijndhoven is ook een partner in het IceCube Neutrino Observatorium, een enorme telescoop die in de gletsjer van Antarctica is ingegraven en waarmee ook de aanwezigheid van neutrino's kan worden gedetecteerd.

    Veel dichter bij huis bekeek Ynske De Neve, masterstudent communicatiewetenschappen aan de VUB, hoe het gesteld is met de gendergelijkheid in de Vlaamse filmindustrie. Niet zo best, blijkt uit het onderzoek: vrouwen klagen over infantilisering in de manier waarop ze worden aangesproken, over frustraties over structureel vrouwonvriendelijke structuren en over het bijhorende machtsmisbruik door mannelijke collega’s en bazen. Werk aan de winkel dus.

    VUB-team in Greenland
    In augustus nam de corona-pandemie een korte rustpauze, waardoor de VUB alles op alles zette om te kunnen starten in code groen, in de ijdele hoop dat het rijk der vrijheid eindelijk in zicht was. Die vrijheid zou ook de toeristische sector in de hoofdstad weer aanslingeren. Uit een studie van de VUB, in opdracht van Innoviris, bleek echter dat er kapers op de kust zijn in de sector en dat bijna de helft van de woningen op Airbnb in Brussel worden aangeboden door ‘investeerders’ en ‘professionals’ en dat die sterk geconcentreerd zijn nabij de toeristische trekpleisters en in de Europese wijk.

    Grote afstudeerceremonies en veel studenten

    Eén van die trekpleisters is de wereldwijd gesmaakte Brusselse Grote Markt. Op die iconische plek mochten de afstuderende studenten van de Brusselse universiteiten hun diploma's in ontvangst nemen. De afgestudeerde filosofen op de Grote Markt zullen vast weten waar hun voorgangers de mosterd haalden en dat een lange en boeiende Arabische traditie ervoor zorgde dat in de diepe middeleeuwen belangrijke geschriften door oosterse denkers tot bij ons werden gebracht. In de geschiedenis van de filosofie valt daar niet veel meer van te merken: een studie door Koert Debeuf van het Institute for European Studies van de VUB geeft aan dat de oorsprong van dat Eurocentrisme in de 18de eeuw te situeren valt, toen een meer universalistische benadering omsloeg in een Eurocentrische, waarna vooral de christelijke filosofische tradities dik in de verf werden gezet.

    Caroline Pauwels at the graduation ceremony 
    Hoe zat het overigens in die tijd met vrouwen in de filosofie? Hopelijk beter dan met het aandeel van vrouwen in de IT-sector. Om daaraan te verhelpen start de VUB met een postgraduaat Women in IT, dat voor de duidelijkheid ook toegankelijk zal zijn voor mannen. Het mannelijke overwicht in IT zal hierdoor wellicht snel wegsmelten, zoals de gletsjers overal in de wereld door het op hol geslagen klimaat. De Ice and Climate Research Group van de VUB, onder leiding van professor Philippe Huybrechts, wil daarom aan het einde van volgende zomer naar de Alpen om de massa-balans van de Morteratsch- en Persgletsjer op te meten. Met drones, en niet langer met peilstokken zoals dat eeuwen lang gebeurde. De verzamelde data zullen gebruikt worden om gletsjermodellen te maken en om de klimaatverandering in kaart te brengen.

    Wat niet smelt maar volop groeit, is het aantal studenten aan de VUB. Statistisch zou men met enige verbeelding zelfs kunnen stellen dat het studentenaantal aan de VUB omgekeerd evenredig is met het wegdeemsteren van de ijsmassa's op aarde. En dat al acht jaar lang. Een reden om te dromen van méér. Die dromen kunnen ferm tegenvallen, zeker als je het bed moet delen met een snurker. Een grote troost is dan wellicht dat je niet alleen bent: naar schatting de helft van de wereldbevolking snurkt in min of meerdere mate, aldus doctoraatsonderzoek van Miche De Meyer. En dat is niet onschuldig, zeker niet als het pandemische vormen aanneemt. Net als die verdomde COVID-pandemie, die de wereld blijft beroeren, die de universiteit ertoe noopt om weer op afstand les te geven en zelfs St-V uit te stellen.

    Energie en innovatie

    Toch is er ook goed nieuws voor de VUB: Green Energy Park wordt concreter met de bouw van het ambitieuze Smart Village Lab, waar onderzoek zal gebeuren naar de energietransitie die zich stilaan onstuitbaar opdringt. Verder krijgt EUTOPIA, een Europese alliantie van universiteiten waarin de VUB prominent aanwezig is, steeds meer noodzakelijke kritische massa door de uitbreiding met alweer enkele universiteiten. Die diversiteit zien we als kracht en als drijver van een innovatieve kijk op hoe het Europese onderwijs en onderzoek van de 21ste eeuw eruit moeten zien, zegt Rector Caroline Pauwels daarover. Met EUTOPIA bouwen we dus de universiteit van de toekomst.

    Butterfly in the city
    Terwijl de winter over Brussel neerdaalt en het overlegcomité zich buigt over alweer strengere coronamaatregelen, terwijl de winterzonnewende achter de rug is en de dagen nu weer langer worden, dromen we bij de VUB alweer van de lange zomerdagen waarin vlinders lustig in het rond fladderen en de hitte als een deken over campus en stad ligt. Die vlinders kunnen volgens interessant onderzoek door Thomas Merckx, van de nieuwe onderzoeksgroep Global Change Biology, ook echte stadsbewoners zijn, met hun eigen geplogendheden en ja, met hun eigen grootsteedse gewoonten. Vlinders in de stad vliegen namelijk langer dan hun soortgenoten op het platteland. Dat geldt zowel voor dag- als voor nachtvlinders. Terwijl vlinders op het platteland al snel aan hun lange winter beginnen, als pop of in een donker hoekje, dartelen ze in de stad nog geruime tijd vrolijk in het rond, gestuurd door hun genen, waarna ze ten slotte ook voor een periode van lethargie kiezen en het jaareind ronden. 

    Bedankt, media

    Onderzoekers van de VUB dromen misschien ook van wel eens van een winterslaap, maar bovenal blijven zij alert en actief inzetten op eigenzinnige kennis, op vernieuwend onderzoek, op een betere wereld en blijven die kennis delen met de wereld, met dank aan de media.

  18. VUB-demografe Soumaya Majdoub weerlegt overbevolking als trigger voor het klimaat

    Nieuw boek ‘Consumeren als Konijnen. De Mythe van overbevolking.’ vanaf nu verkrijgbaar

    In haar nieuwste boek 'Consumeren als konijnen' legt VUB-demografe Soumaya Majdoub een verband tussen de klimaatverandering, armoede en migratie en de mythe van de overbevolking. In de vorm van een essay veegt Soumaya Majdoub de hardnekkige veronderstelling van de aardbol dat overbevolking de motor van de klimaatverstoring is en verlegt ze de aandacht naar de kern van het (klimaat)probleem: overconsumptie en de nood aan een paradigmashift.  Het boek maakt deel uit van de reeks De Klimaatessays waarin wetenschappers uit verschillende disciplines hun expertiseveld linken aan de klimaatverandering.

    Overbevolking is een thema dat al eeuwen aanleiding geeft tot de meest dramatische metaforen en beeldspraak. Ook vandaag beroert het de gemoederen en legt de maatschappij al snel de link met de verandering van het klimaat. Maar dat is niet helemaal juist, zegt Soumaya Majdoub:

    “We horen voortdurend dat we met te veel zijn en dat we te veel consumeren. Maar wie die ‘wij’ is en waarom we te veel consumeren, komt nergens terug. De angst die de onterechte focus op de zogenaamde wereldwijde bevolkingstoename oproept, wordt bewust ingezet bij thema’s als migratie en armoedebestrijding en vuurt nu ook de voorhoede van de klimaatactivisten aan. Met zwak wetenschappelijk bewijs en met bedenkelijke argumentatie.”

    Het boek geeft een overzicht van de geschiedenis van de angst voor overbevolking en toont aan hoe die angst verweven is met verschillende disciplines en de realiteit verdraait. Alhoewel de visie geen enkele wetenschappelijke ondergrond heeft, geeft het toch aanleiding tot uiteenlopende beleidsacties in het veld van armoedebestrijding, gezondheidszorg, milieu, ontwikkelingssamenwerking, internationale handel.

    “Door stil te staan bij de oorsprong van concepten, beeldspraak en metaforen wordt duidelijk met welke terugkerende problematiseringen we te maken hebben en welke angsten en bekommernissen werkelijk schuil gaan achter het discours rond de opwarming van de aarde. Een discours dat neigt naar ecofascisme dat terecht stelt dat de mens de planeet overbelast maar onterecht dat sommige bevolkingsgroepen een groter probleem vormen dan andere.”, aldus Soumaya Majdoub.

    Over de auteur: Soumaya Majdoub is onderzoeker aan de VUB. Haar onderzoek ligt op het kruispunt van demografie, politieke economie en geografie met een focus op de relatie tussen bevolkingsgroei en -druk, economische ontwikkeling en internationale migratie enerzijds en het politieke en publieke discours over migratie anderzijds.

  19. Interdisciplinair onderzoeksproject VUB wint Innovatieprijs in ‘Prima Plattelandsproject 2021’

    Het interdisciplinaire onderzoeksproject over “Reuse of treated wastewater for irrigation and groundwater recharge: environmental impacts and public perception”, een interdisciplinaire samenwerking tussen VUB, De Bodemkundige Dienst van België, Boerennatuur en Aquafin heeft de prijs ‘Prima Plattelandsproject 2021’ gewonnen in de categorie ‘Innovatie’.

    Vlaanderen is een bijzonder waterarme regio, waardoor de landbouwsector de voorbije jaren geconfronteerd werd me lange en intense periodes van droogte. De VUB, Bodemkundige Dienst van België, Boerennatuur Vlaanderen en Aquafin sloegen de handen in elkaar om na te gaan hoe effluentwater kan bijdragen aan een oplossing voor dit probleem. 

    In dit project infiltreert men via subirrigatie gezuiverd rioolwater op een landbouwperceel, en dat via een ondergronds buizenstelsel. Men wil de impact van deze techniek op het grondwaterpeil en de waterkwaliteit van het grondwater onder de loep nemen en de efficiëntie van deze techniek met de gangbare bovengrondse irrigatie vergelijken. Verder wil men nagaan welke impact dit alles zal hebben op de opbrengst en kwaliteit van de gewassen en hoe de consument tegenover het hergebruik van rioolwater staat.

    Dankzij dit initiatief zal er enerzijds meer kennis zijn omtrent het gebruik van de techniek van subirrigatie als alternatief voor de gangbare bovengrondse beregening. Anderzijds zal er meer bekend zijn over de voor- en nadelen van het gebruik van effluent als waterbron. Indien de resultaten met betrekking tot bovenstaande vragen positief zijn, dan kan de techniek van subirrigatie en/of het gebruik van gezuiverd afvalwater breder worden uitgerold op meerdere plaatsen in Vlaanderen indien het beleid het toelaat.

    Meer informatie op ruraalnetwerk.beruraalnetwerk.be.

  20. Column Caroline Pauwels: Maria

    Een atoombom is ontploft. Een onzichtbare atoombom heeft in ons informatie-ecosysteem een ware ravage aangericht. Het zijn de weinig opbeurende woorden die een bijzondere vrouw eerder deze maand uitsprak. De Filipijnse Maria Ressa is journaliste met een lange staat van dienst. Ze werkte onder meer voor CNN. De voorbije jaren stond alles in het teken van haar digitale nieuwsmedium Rappler, dat de Filipijnse sterke man Rodrigo Duterte en de corruptie en wreedheden van zijn regime aan de kaak stelt. Daardoor lopen meerdere aanklachten tegen haar die tot honderd jaar gevangenisstraf kunnen leiden. Maar eerder deze maand was ze in Oslo, om er de Nobelprijs voor de Vrede in ontvangst te nemen. Ze had pas enkele dagen eerder toestemming gekregen om de Filipijnen te verlaten. Ze kreeg de Nobelprijs samen met de Russische journalist Dmitri Moeratov, hoofdredacteur van Novaja Gazeta, de laatste onafhankelijke krant in het Rusland van Poetin. 

    Dit opiniestuk verscheen eerder op Tijd.be. Auteur: Caroline Pauwels, rector van de VUB. 

    Maar wie heeft op de knop gedrukt van Maria Ressa’s atoombom? Niemand minder dan Mark Zuckerberg. “Facebook is de grootste verspreider van nieuws in de wereld, maar onderzoek heeft tegelijk aangetoond dat leugens doorspekt met woede en haat sneller en breder verspreid raken dan feiten”, zei ze in haar speech in Oslo.

    Het doet me denken aan wat de Italiaanse schrijver Alessandro Baricco schreef in zijn essay The Game. Hij heeft het over snelwaarheden. “De waarheid die overleeft is niet de meest nauwkeurige en precieze, maar die het snelst gaat, die als eerste het oppervlak van de wereld bereikt.”

    Het succes van de trollenlegers die met haat en leugens elke democratische samenleving proberen te ondermijnen en voor autoritaire leiders de rode loper uitrollen, zijn volgens Ressa een Hiroshimamoment. De tanende vierde macht is nauwelijks opgewassen tegen de haast goddelijke technologie die een allesomvattend virus op de wereld heeft losgelaten. Geen coronavirus, geen omikronvariant, maar een virus van leugens dat elk van ons infecteert. En waarom gebeurt dat dan? Ressa ziet maar één oorzaak: geld. De Amerikaanse internetreuzen verdienen gigantische fortuinen door het slechtste in ons naar boven te halen. Om de mensheid van verder onheil te besparen, zijn volgens Ressa nieuwe gezaghebbende organisaties nodig, vergelijkbaar met de Verenigde Naties, want alleen met een wereldwijde multilaterale inspanning kunnen we het tij nog keren. Ziet Maria Ressa onze toekomst niet te somber? Of voelen wij niet de sense of urgency omdat het bij ons nog meevalt? Al zien we ook hier de polariserende impact van sociale media. Maar in haar land – en op vele andere plaatsen in de wereld - is het een zaak van leven of dood. Sinds president Rodrigo Duterte aan de macht kwam zijn op de Filipijnen al meer dan twintig journalisten vermoord. “What happens on social media doesn’t stay on social media”, aldus Ressa. Het trollenleger dat journalisten belaagt, is mee verantwoordelijk voor hun dood.  

    Maria Ressa en haar nieuwssite Rappler kregen internationale steun met de campagne #HoldTheLine, gesteund door grote organisaties als Reporters Without Borders. De lijn die ze wil vasthouden, is een grens die niet mag opgegeven worden.

    Het is een erkenning van haar ongelooflijke moed dat ze de Nobelprijs heeft gekregen. En misschien een teken aan de wand. De vorige journalist die de Nobelprijs voor de Vrede kreeg was de Duitser Carl von Ossietzky in 1935. Hij had de geheime herbewapening van Duitsland aan de kaak gesteld en belandde na de machtsovername van Hitler in een concentratiekamp. Laten we hopen dat de Nobelprijzen aan Ressa en Moeratov geen voorbode zijn van veel erger. Laten we hopen dat we het onheil ‘by design’ dat de sociale media aanrichten, kunnen afwenden door een ander design af te dwingen. Laten we hopen dat in 2022 feiten weer de bovenhand krijgen. Want zonder feiten, geen democratie.